KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 37.
Na rysunku przedstawiono fragment schematu działania układu sterowania sekwencyjnego urządzenia mechatronicznego. Jakie będzie działanie układu po jednoczesnym spełnieniu warunków przejść T2 i T3?
Ilustracja przedstawia fragment schematu działania układu sterowania sekwencyjnego urządzenia mechatronicznego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Jednoczesne spełnienie warunków przejść T2 i T3 w pokazanym fragmencie oznacza sytuację wyboru (konfliktu) między gałęziami sterowania.
W takiej logice uaktywnia się tylko jedna ścieżka, a zgodnie ze schematem skutkiem jest załączenie wyłącznie silnika M1, bez uruchomienia wentylatora W1.

Pełne wyjaśnienie:

W sterowaniu sekwencyjnym (niezależnie od tego, czy zapis jest zbliżony do SFC/GRAFCET, automatu stanów czy innej formalizacji) kluczowe jest rozróżnienie dwóch sytuacji: równoległości oraz wyboru/konfliktu. Pytanie dotyczy przypadku, gdy jednocześnie spełnione są warunki dwóch przejść: T2 i T3.

Jednoczesność spełnienia warunków nie musi oznaczać, że oba przejścia "zadziałają" i uruchomią dwie akcje. Jeżeli przejścia wychodzą z tego samego kroku/stanu i prowadzą do alternatywnych gałęzi, mamy do czynienia z konfliktem: układ nie realizuje wtedy dwóch konkurencyjnych ścieżek naraz, tylko rozstrzyga wybór zgodnie z logiką zapisaną w schemacie (np. przez konstrukcję rozgałęzienia, regułę wykluczającą albo priorytet wynikający z zapisu).

W przedstawionym fragmencie konsekwencją jednoczesnego spełnienia T2 i T3 jest uaktywnienie tylko tej części sekwencji, która załącza silnik M1. Dlatego poprawna odpowiedź brzmi: "Zostanie załączony tylko silnik M1".

  • Odpowiedź "Zostanie załączony tylko wentylator W1" jest niezgodna z logiką wyjść wynikającą z przejść w tym fragmencie schematu.
  • Odpowiedzi z kolejnością ("Najpierw… a następnie…") sugerują, że układ wymusza sekwencję czasową dwóch uruchomień. Przy jednoczesnym spełnieniu warunków przejść, w rozgałęzieniu konfliktowym nie ma podstaw do automatycznego "dopisywania" kolejnego kroku, jeśli schemat tego nie przewiduje.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy widzisz dwa przejścia, które mogą być spełnione naraz, sprawdź, czy to równoległe rozgałęzienie (wtedy możliwe są dwa działania), czy wybór/konflikt (wtedy zwykle aktywuje się tylko jedna gałąź).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza, że w tej samej chwili logicznej warunki przypisane do dwóch przejść są prawdziwe. Nie przesądza to jeszcze, że oba przejścia zostaną wykonane — zależy to od struktury grafu (równoległość vs konflikt/wybór) i reguł wykonania przyjętych w danej notacji.
W konflikcie dwa przejścia "konkurują" zwykle o ten sam aktywny krok/stAN i prowadzą do alternatywnych gałęzi. Równoległość ma konstrukcję rozdzielania i późniejszej synchronizacji. Na egzaminie szukaj symboli rozgałęzienia i tego, czy gałęzie mają wrócić do wspólnego punktu.
Bo w wielu układach sekwencyjnych jednoczesne spełnienie dwóch tranzycji oznacza konflikt, a nie równoległe sterowanie. W konflikcie układ przechodzi tylko jedną ścieżką (druga jest blokowana lub przegrywa priorytet), więc aktywuje się tylko zestaw wyjść przypisanych do wybranej gałęzi.
Najczęściej myli się konflikt z równoległością, dopisuje "kolejność czasową" bez podstaw w schemacie oraz przenosi zasady z innego języka programowania PLC. Pomaga świadome sprawdzenie: skąd wychodzą przejścia, dokąd prowadzą i czy jest przewidziana synchronizacja.
To element logiki, który umożliwia zmianę aktywnego kroku/stanu na kolejny, gdy spełniony jest warunek przejścia. Warunek jest zwykle wyrażeniem logicznym z czujników, sygnałów sterujących lub zmiennych (np. "czujnik=1" i "timer gotowy").
W maszynach mechatronicznych dzieje się tak np. gdy dwa czujniki zmienią stan w tej samej fazie cyklu, operator naciśnie dwa przyciski w krótkim odstępie albo sygnał z układu nadrzędnego pojawi się równolegle z sygnałem gotowości. Dlatego projektuje się rozstrzyganie konfliktów.
Trzeba ustalić, który krok/stAN stanie się aktywny po zajściu przejścia, a potem odczytać akcje/wyjścia przypisane do tego kroku. W schematach sekwencyjnych wyjścia są zwykle "przywiązane" do kroków, więc aktywność wyjść wynika z aktywności kroków, a nie z samego faktu spełnienia warunku.
W zależności od formalizacji i implementacji może istnieć reguła rozstrzygania, gdy kilka przejść jest jednocześnie możliwych. Czasem wynika ona z konstrukcji grafu (wykluczenie), czasem z kolejności oceny/wykonania w narzędziu PLC. Na egzaminie opieraj się na logice widocznej w schemacie.
Traktuj takie odpowiedzi ostrożnie. Kolejność ma sens tylko wtedy, gdy schemat wymusza przejście do kolejnego kroku po spełnieniu nowego warunku (czyli jest wyraźny ciąg kroków). Jeżeli pytanie dotyczy jednoczesności dwóch przejść, często chodzi o wybór, a nie o sekwencję dwóch uruchomień.
W liniach montażowych, przenośnikach, maszynach pakujących, układach uruchamiania wentylacji i napędów, stanowiskach testowych oraz wszędzie tam, gdzie proces ma fazy (kroki) i warunki zmiany fazy (przejścia). To ułatwia diagnostykę i utrzymanie ruchu.
info

Statystycznie 57% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers — Part 3: Programming languages (opis SFC i zasad wykonywania grafów sekwencyjnych)
  • IEC 60848:2013, Specification language GRAFCET for sequential function charts (podstawowe pojęcia kroków i przejść oraz logika sekwencji)

Materiały:

  • Podręczniki do automatyki/sterowania sekwencyjnego (rozdziały o SFC/GRAFCET lub automatach stanów)
  • Dokumentacja i tutoriale do środowisk PLC omawiające SFC (Sequential Function Chart)
  • Zadania z egzaminów i arkusze ćwiczeniowe z interpretacji schematów sekwencyjnych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego