KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2010

PYTANIE NR 17.
Na rysunku przedstawiono cyklogram sterowania siłownikami S1 i S2. Wynika z niego, że moment rozpoczynający wsuwanie tłoczyska siłownika S1 zależy
Ilustracja przedstawia cyklogram sterowania siłownikami S1 i S2, co jest istotne w kontekście kwalifikacji zawodowych
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Z cyklogramu wynika, że wsuwanie S1 zaczyna się po sygnale START, ale dopiero w chwili wynikającej z czasów wysuwu elementów w cyklu.
Jeśli S1 ma rozpocząć wsuw po zakończeniu/osiągnięciu określonego etapu przez oba siłowniki, to moment ten zależy od START oraz od prędkości wysuwania S1 i S2 (bo te prędkości wyznaczają czasy ruchu).

Pełne wyjaśnienie:

Cyklogram (diagram czasowy) pokazuje kolejność i czas trwania poszczególnych ruchów elementów wykonawczych. W pytaniu analizowany jest moment rozpoczęcia wsuwania tłoczyska siłownika S1. Taki moment nie jest "wzięty znikąd" – wynika z warunków sekwencji widocznych na cyklogramie.

Jeżeli cykl jest inicjowany sygnałem START, to START wyznacza początek osi czasu cyklu. Jednak samo naciśnięcie START zwykle uruchamia najpierw pewne ruchy (np. wysuwy), a dopiero po spełnieniu warunku (najczęściej upływu czasu ruchu lub osiągnięcia położeń krańcowych) następuje przejście do kolejnego etapu, czyli tutaj do wsuwu S1.

Dlatego poprawna interpretacja jest taka, że moment rozpoczęcia wsuwania S1 zależy od:

  • momentu naciśnięcia START – bo bez niego cykl nie startuje, a wszystkie zdarzenia są liczone względem tego momentu,
  • prędkości wysuwania się obydwu siłowników – ponieważ prędkość determinuje czas wysuwu (im mniejsza prędkość, tym dłuższy odcinek czasu na cyklogramie). Jeśli wsuw S1 ma wystąpić po etapie, który obejmuje wysuw zarówno S1, jak i S2, to rzeczywisty moment przejścia do wsuwu zależy od tego, jak szybko każdy z tych wysuwów przebiega.

Odpowiedź mówiąca, że zależy od START i prędkości wysuwania tylko jednego siłownika jest typowym błędem: pomija to, że w sekwencji często trzeba "poczekać" na drugi element (np. na zakończenie wysuwu S2), aby rozpocząć kolejny ruch. Stwierdzenie, że zależy od START i prędkości wysuwania tylko S2 również jest zbyt wąskie, bo zmiana prędkości wysuwu S1 także zmieni jego czas ruchu i może przesunąć moment, w którym sekwencja osiąga etap wsuwu. Z kolei odpowiedź, że zależy wyłącznie od prędkości wysuwów, jest niepełna, bo ignoruje fakt, że bez START nie ma punktu odniesienia czasowego i cykl nie zostaje zainicjowany.

Na egzaminie warto czytać cyklogram w dwóch krokach: (1) zidentyfikować, po jakim zdarzeniu rozpoczyna się dany ruch (START, koniec innego ruchu, warunek położenia), (2) ustalić, od czego zależy czas dojścia do tego zdarzenia (prędkości, opóźnienia, czasy przestojów).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Cyklogram to wykres pokazujący w czasie kolejne stany/ruchy elementów (np. wysuw i wsuw siłowników). Ułatwia analizę sekwencji: co dzieje się najpierw, co później i jak długo trwa każdy etap. Na tej podstawie wnioskuje się o zależnościach czasowych między S1 i S2.
Najpierw znajdź na wykresie odcinek odpowiadający wsuwaniu S1 i jego początek na osi czasu. Potem sprawdź, co poprzedza ten moment (np. START, zakończenie wysuwu S1/S2). Jeśli wsuw zaczyna się po zakończeniu innych ruchów, to moment ten zależy od ich czasu trwania.
Prędkość ruchu determinuje czas, w jakim siłownik osiągnie położenie krańcowe lub wymagany punkt. W sterowaniu sekwencyjnym przejście do następnego etapu często następuje po zakończeniu poprzedniego. Wolniejszy wysuw wydłuża etap i przesuwa w czasie start następnego ruchu.
Nie zawsze. START zwykle inicjuje cykl, ale wsuw S1 może być zaplanowany dopiero po spełnieniu warunku (np. po wysunięciu S1 i S2). Wtedy START jest tylko początkiem "odliczania", a rzeczywisty moment wsuwu zależy też od czasów ruchów wcześniejszych etapów.
Najczęściej są to: osiągnięcie położeń krańcowych (czujnik krańcowy), upływ zadanego czasu (timer), sygnał z innego elementu (np. zakończenie ruchu S2) albo warunek bezpieczeństwa. Na cyklogramie widać to jako rozpoczęcie kolejnego ruchu dopiero po zakończeniu poprzednich.
Zwykle wydłuży się etap, w którym ten siłownik się wysuwa. Jeśli następny ruch (np. wsuw S1) jest uzależniony od zakończenia wysuwów, to moment jego rozpoczęcia przesunie się w czasie. W praktyce rośnie czas całego cyklu i może pogorszyć się synchronizacja procesu.
Pomaga zasada: nie zgaduj po nazwach, tylko sprawdź, co na wykresie dzieje się bezpośrednio przed interesującym ruchem. Jeśli wsuw S1 startuje dopiero po zakończeniu wysuwu obu siłowników, to zależność dotyczy obu czasów ruchu. Zawsze analizuj poprzedzające odcinki czasowe.
Nie. Cyklogram pokazuje przebieg czasowy i kolejność zdarzeń, a schemat pokazuje połączenia i elementy sterowania. W diagnostyce często używa się obu: schemat mówi "co jest podłączone", a cyklogram "kiedy ma zadziałać". Razem pozwalają znaleźć błędny warunek lub opóźnienie.
Typowe błędy to: ignorowanie osi czasu, mylenie kierunków ruchu (wysuw vs wsuw), zakładanie, że ruchy są równoczesne bez sprawdzenia wykresu, oraz pomijanie zależności od drugiego siłownika w układzie sekwencyjnym. Warto śledzić wykres etap po etapie.
Ćwicz na przykładach: wyznaczaj kolejność etapów, momenty start/stop ruchów i czasy trwania. Ucz się wiązać czasy z prędkościami (wolniej = dłużej). Dobrą metodą jest rysowanie tabeli etapów: co musi się zakończyć, aby zaczął się kolejny ruch siłownika.
info

Około 67% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Źródła:

  • PN-EN ISO 1219-1:2012, "Układy i elementy napędów płynowych — Symbole graficzne i schematy obwodów — Część 1", rozdziały dot. zapisu schematów i oznaczeń (źródło pośrednie dla pracy z dokumentacją układów).
  • PN-EN 61131-3, "Sterowniki programowalne — Część 3: Języki programowania", fragmenty dotyczące opisu sekwencji i zależności czasowych w sterowaniu (kontekst automatyki przemysłowej).

Materiały:

  • Podręczniki i materiały dydaktyczne z automatyki sekwencyjnej (diagramy czasowe, cyklogramy)
  • Materiały producentów dydaktycznych z pneumatyki/hydrauliki (sekcje o cyklogramach i czasach ruchu)
  • Ćwiczenia laboratoryjne: odczyt cyklogramów i wyznaczanie zależności czasów cyklu od prędkości siłowników

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego