KWALIFIKACJA ELM5 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 2.
Na rysunku przedstawiono generator sygnału
Ilustracja przedstawia schemat blokowy generatora sygnału prostokątnego, co jest zgodne z treścią pytania egzaminacyjnego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawna jest odpowiedź "prostokątnego", ponieważ na rysunku generatora przedstawiono przebieg o dwóch poziomach (stan niski i wysoki) z gwałtownymi zboczami narastającym i opadającym. Taki kształt jest typowy dla sygnału prostokątnego, a nie dla sinusa, trójkąta ani piły.

Pełne wyjaśnienie:

Generator sygnału (np. generator funkcyjny) może wytwarzać różne kształty przebiegów. W tym zadaniu rozpoznajesz je po wyglądzie sygnału na rysunku/wykresie.

Odpowiedź "prostokątnego" jest właściwa, gdy przebieg ma:

  • dwa zasadnicze poziomy amplitudy (niski i wysoki),
  • odcinki prawie poziome (stała wartość w czasie),
  • krótkie, strome przejścia między poziomami (zbocza).

Taki sygnał jest typowy w elektronice cyfrowej (zegary, sygnały sterujące) i w testach układów logicznych.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują:

  • "trójkątnego" – przebieg trójkątny narasta i opada liniowo, tworząc symetryczne "skosy", bez długich odcinków poziomych na górze i na dole.
  • "sinusoidalnego" – sinus ma płynnie zaokrąglone maksimum i minimum, bez ostrych krawędzi; nie ma prostych odcinków poziomych ani nagłych skoków.
  • "piłokształtnego" – piła ma zwykle jedno zbocze liniowe (narastanie lub opadanie), a drugie bardzo strome (gwałtowny "reset"); nie jest symetryczna jak trójkąt i nie ma dwóch długich poziomów jak prostokąt.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw sprawdź, czy sygnał ma ostre krawędzie i dwa stałe poziomy (prostokąt). Jeśli widzisz skosy – odróżnij trójkąt (symetryczny) od piły (asymetrycznej).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przebieg prostokątny to sygnał okresowy przełączający się między dwoma poziomami (niski/wysoki) z krótkimi zboczami. Na wykresie wygląda jak seria "prostokątów". Jest powszechny w układach cyfrowych, np. jako sygnał zegarowy lub sterujący.
Szukaj dwóch stałych poziomów oraz stromych przejść między nimi. Jeśli na wykresie widać długie odcinki poziome i nagłe skoki, to typowa cecha prostokąta. W trójkącie i pile dominują odcinki skośne, a w sinusie krzywe.
Trójkąt jest zwykle symetryczny: narastanie i opadanie mają podobne nachylenie. Piła jest asymetryczna: jedno zbocze jest liniowe i długie, a drugie krótkie i bardzo strome (gwałtowny powrót). To klucz do rozróżnienia na rysunku.
Sinus wynika z ruchu harmonicznego i ma gładką, ciągłą zmianę amplitudy w czasie. Maksima i minima są zaokrąglone, a pochodna sygnału zmienia się płynnie. Ostre krawędzie sugerują składowe wysokoczęstotliwościowe typowe dla prostokąta, nie dla sinusa.
Najczęściej do testowania układów cyfrowych: wejść bramek logicznych, liczników, przerzutników, mikrokontrolerów (zegary), a także do sprawdzania reakcji układów na skok. W serwisie ułatwia to szybkie pobudzanie układów i obserwację odpowiedzi na oscyloskopie.
Wypełnienie (duty cycle) określa, jaki procent okresu sygnał pozostaje w stanie wysokim. Na generatorach funkcyjnych zwykle jest to parametr "duty" lub "pulse width". Zmiana wypełnienia wpływa na średnią wartość sygnału i na czas trwania impulsów w układach cyfrowych.
Najczęstsze pomyłki to mylenie trójkąta z piłą (bo oba mają odcinki liniowe) oraz wybór sinusa "z przyzwyczajenia". Pomaga sprawdzenie dwóch cech: symetrii (trójkąt) i obecności długich poziomych odcinków (prostokąt).
Typowa piła ma długie, liniowe narastanie (lub opadanie) oraz szybki skok w drugą stronę. Na wykresie przypomina ząb piły: "rampa" i nagły powrót. W przeciwieństwie do trójkąta nie jest symetryczna, a w przeciwieństwie do prostokąta nie ma dwóch długich poziomów.
Nie. Nazwa "generator sygnału" lub "generator funkcyjny" nie określa automatycznie kształtu wyjścia, bo takie urządzenia mogą generować kilka typów przebiegów. Decydujący jest rysunek/ustawienie oraz wygląd sygnału na oscyloskopie: prostokąt ma poziomy, sinus jest gładki, trójkąt i piła mają rampy.
Ćwicz rozpoznawanie 4 podstawowych kształtów na rysunkach i na oscyloskopie. Zapamiętaj cechy wyróżniające: prostokąt = dwa poziomy i zbocza, sinus = gładki, trójkąt = symetryczne rampy, piła = rampa + szybki powrót. Rób krótkie testy z obrazkami, aż reakcja będzie automatyczna.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 80% zdających egzamin. średnio łatwe

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że poprawna jest odpowiedź "prostokątnego", ponieważ na rysunku generatora przedstawiono przebieg o dwóch poziomach (stan niski i wysoki) z gwałtownymi zboczami narastającym i opadającym.

Źródła:

  • Paul Horowitz, Winfield Hill, "The Art of Electronics", 3rd edition, Cambridge University Press, rozdziały dot. źródeł sygnału i przebiegów testowych (waveforms).
  • AllAboutCircuits (encyklopedia edukacyjna), hasła: "Square Wave", "Triangle Wave", "Sawtooth Wave" – https://www.allaboutcircuits.com/textbook/ (dostęp: 2026-02-27).
  • Tektronix, materiały edukacyjne o oscyloskopach i podstawowych przebiegach (waveform basics) – https://www.tek.com/en/learn (dostęp: 2026-02-27).

Materiały:

  • Podręcznik do podstaw elektroniki (dział: sygnały i przebiegi)
  • Instrukcja obsługi generatora funkcyjnego (opis typów przebiegów i ustawień)
  • Ćwiczenia z oscyloskopem: rozpoznawanie przebiegów i parametrów (T, f, amplituda, wypełnienie)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego