KWALIFIKACJA TLO1 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 38.
Na rysunku przedstawiono obwód składający się z rozrusznika i akumulatora o parametrach E = 24 V i Rw = 0,02 Ω. Ile wynosi maksymalna moc, którą można pobrać z akumulatora?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny obwodu składającego się z akumulatora, rozrusznika i silnika.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Maksymalna moc użyteczna na obciążeniu z rzeczywistego źródła napięcia występuje przy dopasowaniu: Robc=Rw.
Wtedy Pmax=E2/(4Rw)=242/(4·0,02)=576/0,08=7200 W. Pozostałe wyniki wynikają zwykle z błędów rachunkowych lub złej interpretacji "maksymalnej mocy".

Pełne wyjaśnienie:

Akumulator w zadaniu jest źródłem rzeczywistym: idealna siła elektromotoryczna E jest "w szeregu" z rezystancją wewnętrzną Rw. Do takiego źródła podłączamy obciążenie (tu: rozrusznik), które w obliczeniach traktuje się jak rezystancję Robc.

Co oznacza "maksymalna moc, którą można pobrać z akumulatora"?
W typowych zadaniach obwodowych chodzi o maksymalną moc oddaną do obciążenia (moc użyteczną), a nie o moc strat w samym akumulatorze. Ta maksymalna moc występuje nie przy zwarciu, lecz przy odpowiednim dopasowaniu obciążenia.

Warunek maksimum mocy (twierdzenie o maksymalnym przekazywaniu mocy)
Dla źródła o rezystancji wewnętrznej Rw moc na obciążeniu jest największa, gdy:
Robc = Rw.

Obliczenie Pmax

  • W stanie dopasowania prąd w obwodzie: I = E/(Rw+Robc) = E/(2Rw).
  • Napięcie na obciążeniu: Uobc = I·Robc = (E/(2Rw))·Rw = E/2.
  • Moc na obciążeniu: Pobc = Uobc·I = (E/2)·(E/(2Rw)) = E2/(4Rw).

Podstawiamy dane: E=24 V, Rw=0,02 Ω:
Pmax=242/(4·0,02)=576/0,08=7200 W.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "3 200 W" i "5 200 W" to typowe wyniki popełnienia błędu w dzieleniu przez 0,08 lub po przyjęciu niewłaściwego wzoru (np. pomylenie Rw z 0,2 Ω albo pominięcie czynnika 4).
  • "1 200 W" często wynika z błędnego zaokrąglenia prądu albo z podstawienia połowy napięcia bez konsekwentnego policzenia prądu.
  • Najczęstsze nieporozumienie: uznanie, że największa moc jest przy zwarciu, bo wtedy prąd jest największy. W rzeczywistości przy zwarciu moc użyteczna na obciążeniu (R≈0) dąży do zera, a energia zamienia się głównie w ciepło w Rw i elementach instalacji.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w danych pojawia się E oraz Rw i pytanie o "maksymalną moc", bardzo często należy sprawdzić dopasowanie Robc=Rw i użyć Pmax=E2/(4Rw).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Rezystancja wewnętrzna to "ukryty" opór wewnątrz akumulatora, który powoduje spadek napięcia pod obciążeniem i straty mocy w postaci ciepła. W modelu obwodowym traktuje się ją jak rezystor połączony szeregowo z idealnym źródłem napięcia.
Gdy pytanie dotyczy mocy oddanej do obciążenia, stosuje się warunek maksymalnego przekazywania mocy: Robc=Rw. Wtedy Pmax=E2/(4Rw). Następnie podstawia się wartości E i Rw oraz wykonuje obliczenia.
Przy zwarciu prąd jest bardzo duży, ale napięcie na obciążeniu (praktycznie R≈0) jest bliskie zera, więc moc na obciążeniu też dąży do zera. Energia jest tracona głównie jako ciepło w rezystancji wewnętrznej i przewodach, co jest niebezpieczne dla instalacji.
Dopasowanie oznacza dobranie obciążenia tak, aby jego rezystancja była równa rezystancji wewnętrznej źródła: Robc=Rw. W takim punkcie moc na obciążeniu osiąga maksimum, a napięcie na obciążeniu wynosi wprost połowę SEM źródła.
Najpierw przyjmij dopasowanie: Robc=Rw. Wtedy całkowity opór to 2Rw, więc prąd wynosi I=E/(2Rw). To pomaga też sprawdzić wynik mocy przez wzór P=I2R dla obciążenia.
W zadaniach szkolnych najczęściej chodzi o moc oddaną do obciążenia (moc użyteczną). Całkowita moc "wytworzona" przez źródło dzieli się na moc na obciążeniu i straty w rezystancji wewnętrznej. Jeśli arkusz nie doprecyzowuje, zwykle przyjmuje się moc na odbiorniku.
Typowe pomyłki to: zgubienie czynnika 4 we wzorze E2/(4Rw), błędne dzielenie przez 0,08 (gdy 4·0,02=0,08), pomylenie 0,02 Ω z 0,2 Ω oraz podstawienie E zamiast E/2 do napięcia na obciążeniu.
Można policzyć I=E/(2Rw) i użyć P=I2R dla obciążenia, gdzie R=Rw. Dla E=24 V i Rw=0,02 Ω: I=24/0,04=600 A, a P=6002·0,02=7200 W. To dobry test spójności.
Ma znaczenie szczególnie przy dużych prądach, np. podczas rozruchu. Wzrost rezystancji wewnętrznej (starzenie, niska temperatura, uszkodzenia) powoduje większy spadek napięcia i mniejszą dostępną moc na odbiorniku. W diagnostyce obserwuje się m.in. zachowanie napięcia pod obciążeniem.
Warto opanować trzy rzeczy: (1) model źródła rzeczywistego (E i Rw), (2) zależności mocy P=UI, P=I2R, P=U2/R, (3) warunek maksimum mocy (dopasowanie). Ćwicz też rachunki na ułamkach dziesiętnych typu 0,02 Ω.
info

Statystycznie 41% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • Wikipedia: Maximum power transfer theorem — https://en.wikipedia.org/wiki/Maximum_power_transfer_theorem (accessed 2026-03-02)
  • Wikipedia (pl): Twierdzenie o maksymalnym przekazywaniu mocy — https://pl.wikipedia.org/wiki/Twierdzenie_o_maksymalnym_przekazywaniu_mocy (accessed 2026-03-02)
  • Khan Academy: Power (physics) / Electric power basics — https://www.khanacademy.org/science/physics/circuits-topic/circuits-resistance/a/electric-power (accessed 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręcznik do elektrotechniki/elektroniki: obwody prądu stałego, źródła rzeczywiste, rezystancja wewnętrzna
  • Notatki do twierdzeń obwodowych: twierdzenie o maksymalnym przekazywaniu mocy, równoważnik Thevenina
  • Zestawy zadań rachunkowych z DC (moc w obciążeniu, spadki napięć, bilans mocy)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego