KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 29.
Na rysunku przedstawiono proces
Ilustracja przedstawia proces dyfuzji, co jest związane z kwalifikacją zawodową technika analityka (kwalifikacja A59).
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dyfuzja to samorzutne przemieszczanie się cząsteczek prowadzące do wyrównania stężeń w całej objętości. Nie wymaga grawitacyjnego rozdziału faz ani zlewania cieczy znad osadu. Dekantacja i sedymentacja dotyczą rozdziału zawiesin, a dyspersja opisuje rozproszenie fazy w ośrodku.

Pełne wyjaśnienie:

Proces "dyfuzji" polega na samorzutnym mieszaniu się cząsteczek lub jonów wskutek ich ruchu cieplnego, co w czasie prowadzi do wyrównania stężeń w całej objętości układu. Typowym obrazem dyfuzji jest stopniowe "rozchodzenie się" barwy lub substancji w cieczy/gazie bez mechanicznego mieszania i bez tworzenia trwałej granicy faz.

Odpowiedź "dyspersji" jest błędna, ponieważ dyspersja odnosi się do rozproszenia jednej fazy w drugiej (np. krople emulsji lub cząstki zawiesiny) i opisuje stan układu niejednorodnego oraz rozkład cząstek, a nie samo wyrównywanie stężeń na poziomie molekularnym. W praktyce dyspersja może współistnieć z dyfuzją, ale nie jest z nią tożsama.

Odpowiedź "dekantacji" nie pasuje, bo dekantacja to czynność rozdzielania polegająca na ostrożnym zlaniu cieczy znad osadu lub cięższej fazy. Wymaga więc istnienia wyraźnego rozdziału (osad/warstwa) i jest etapem przygotowania próbki, a nie zjawiskiem transportu masy.

Odpowiedź "sedymentacji" jest niepoprawna, bo sedymentacja to opadanie cząstek w polu grawitacyjnym (lub w polu odśrodkowym podczas wirowania). Prowadzi do powstania osadu i nadsączu, czyli rozdziału faz, a nie do ujednorodnienia stężeń.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy na schemacie widać "rozchodzenie się" substancji w całej objętości bez osadu i bez zlewania warstwy, najczęściej chodzi o dyfuzję. Jeśli kluczowe są warstwy, osad lub klarowanie – rozważ sedymentację/dekantację.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Dyfuzja to samorzutne przemieszczanie się cząsteczek lub jonów wynikające z ich ruchu cieplnego, prowadzące do wyrównania stężeń w układzie. Zachodzi w gazach i cieczach, a w ciałach stałych wolniej. Nie wymaga mieszania ani rozdziału faz na osad i ciecz.
Dyfuzja na schemacie zwykle wygląda jak stopniowe rozchodzenie się substancji w całej objętości bez tworzenia osadu. Sedymentacja pokazuje opadanie cząstek i powstawanie warstwy osadu na dnie oraz klarowniejszej cieczy nad nim. Kluczowy jest udział grawitacji i rozdział faz.
Sedymentacja to zjawisko fizyczne: cząstki opadają i tworzą osad. Dekantacja to czynność laboratoryjna wykonywana po sedymentacji: ostrożnie zlewa się ciecz znad osadu (nadsącz). Często występują po kolei, ale nie są synonimami.
Dyspersja dotyczy układów niejednorodnych, w których jedna faza jest rozproszona w drugiej (np. zawiesina, emulsja, aerozol). W laboratorium analitycznym ma znaczenie przy przygotowaniu próbek, stabilności zawiesin i mętności. To opis "rozproszenia", a nie mechanizmu wyrównywania stężeń.
Nie. Dyfuzja zachodzi w gazach, cieczach i ciałach stałych, choć w stałych zwykle jest znacznie wolniejsza. Na egzaminach najczęściej pokazuje się dyfuzję w cieczy lub gazie, bo jest łatwa do obserwacji (np. rozchodzenie się barwnika lub zapachu).
Przykłady to wyrównywanie stężenia po dodaniu odczynnika do roztworu, rozchodzenie się substancji po wprowadzeniu próbki do rozpuszczalnika oraz dyfuzja składników w żelu w prostych doświadczeniach. W praktyce często wspomaga się ją mieszaniem, ale mechanizm molekularny pozostaje ten sam.
Nazwy brzmią podobnie, a oba pojęcia dotyczą "rozprzestrzeniania się" w układzie. Różnica jest taka, że dyfuzja opisuje ruch cząsteczek prowadzący do wyrównania stężenia, a dyspersja opisuje stan rozproszenia fazy (np. cząstek) w ośrodku. Pomaga pytanie: czy powstaje osad/układ wielofazowy?
Sedymentację stosuje się, gdy cząstki w zawiesinie są na tyle duże/ciężkie, że opadają w rozsądnym czasie, a filtracja byłaby kłopotliwa (np. zapychanie sączka) lub mogłaby powodować straty analitu. Często sedymentację łączy się potem z dekantacją lub wirowaniem.
Dekantacja na rysunku zwykle pokazuje naczynie z osadem na dnie i klarowną cieczą nad nim oraz etap zlewania cieczy (np. przelewanie do innego naczynia) bez wzburzania osadu. Jeśli widać sam "ruch w dół" cząstek, to raczej sedymentacja, nie dekantacja.
Najpierw ustal, czy rysunek pokazuje zjawisko (np. rozchodzenie się barwy) czy operację laboratoryjną (np. zlewanie). Szukaj znaków rozdziału faz: osad, warstwy, klarowanie. Dopiero potem dopasuj pojęcie. Unikaj wyboru po brzmieniu słowa; porównaj mechanizm zjawiska.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 59% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Dyfuzja to samorzutne przemieszczanie się cząsteczek prowadzące do wyrównania stężeń w całej objętości."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Dyfuzja - dostęp 2026-02-27
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Sedymentacja - dostęp 2026-02-27
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Dekantacja - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z chemii fizycznej: transport masy i zjawiska dyfuzyjne
  • Podręczniki/ skrypty z podstaw chemii analitycznej (roztwory, mieszaniny, rozdzielanie faz)
  • Instrukcje BHP i dobre praktyki laboratoryjne dotyczące przygotowania próbek (wirowanie, dekantacja, filtracja)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego