KWALIFIKACJA TKO6 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 32.
Na rysunku przedstawiono schemat elektrycznego silnika
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny silnika bocznikowego, co jest zgodne z treścią pytania egzaminacyjnego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Silnik bocznikowy ma uzwojenie wzbudzenia podłączone równolegle (bocznikowo) do obwodu twornika, co na schemacie widać jako gałąź równoległą. Silnik szeregowy ma wzbudzenie w szeregu z twornikiem, obcowzbudny ma osobne zasilanie wzbudzenia, a szeregowo‑bocznikowy łączy oba typy wzbudzenia.

Pełne wyjaśnienie:

Rozpoznanie typu silnika prądu stałego wykonuje się przede wszystkim po tym, jak włączone jest uzwojenie wzbudzenia względem obwodu twornika.

Silnik bocznikowy ma uzwojenie wzbudzenia podłączone równolegle do twornika (czyli "bocznikowo"). Na schemacie oznacza to, że prąd zasilania rozdziela się na dwie gałęzie: jedną przez twornik, a drugą przez uzwojenie wzbudzenia. To rozwiązanie daje zwykle dość stabilną prędkość obrotową przy zmianach obciążenia.

Odpowiedzi niepoprawne wynikają z typowych pomyłek w analizie połączeń:

  • Silnik szeregowy byłby rozpoznawalny po tym, że uzwojenie wzbudzenia znajduje się w tym samym szeregowym obwodzie co twornik (ten sam prąd płynie przez oba elementy). Taki silnik ma zwykle bardzo duży moment rozruchowy, ale prędkość silnie zależy od obciążenia.
  • Silnik obcowzbudny ma uzwojenie wzbudzenia zasilane z oddzielnego źródła (osobny obwód zasilania wzbudzenia), co na schemacie widać jako wyraźnie niezależny obwód wzbudzenia, a nie tylko gałąź równoległą do twornika w tym samym zasilaniu.
  • Silnik szeregowo-bocznikowy (złożony) posiada jednocześnie wzbudzenie szeregowe i bocznikowe, więc schemat zawierałby dwa uzwojenia wzbudzenia o różnych połączeniach (jedno w szeregu, drugie równolegle). Jeśli na rysunku jest tylko jedno uzwojenie wzbudzenia w gałęzi równoległej, nie jest to wariant złożony.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź, czy uzwojenie wzbudzenia jest w gałęzi równoległej (bocznikowy), w szeregu (szeregowy), czy ma osobne zasilanie (obcowzbudny), albo czy występują dwa uzwojenia (szeregowo-bocznikowy).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Silnik bocznikowy to silnik DC, w którym uzwojenie wzbudzenia jest podłączone równolegle do obwodu twornika. Na schemacie widać wtedy dwie gałęzie zasilania: jedna dla twornika, druga dla wzbudzenia. Skutkiem jest zwykle dość stabilna prędkość przy zmianach obciążenia.
Silnik szeregowy rozpoznasz po tym, że uzwojenie wzbudzenia jest włączone w szereg z twornikiem, czyli ten sam prąd płynie kolejno przez wzbudzenie i twornik. Na rysunku nie ma wtedy rozgałęzienia na osobną gałąź wzbudzenia równoległą do twornika.
"Obcowzbudny" oznacza, że uzwojenie wzbudzenia jest zasilane z oddzielnego źródła (nie z tego samego obwodu co twornik). W praktyce pozwala to niezależnie sterować strumieniem wzbudzenia i prędkością, ale na schemacie powinien być widoczny osobny obwód zasilania wzbudzenia.
W silniku bocznikowym wzbudzenie jest równolegle do twornika i zwykle korzysta z tego samego zasilania. W silniku obcowzbudnym wzbudzenie ma osobne zasilanie, niezależne od obwodu twornika. Na egzaminie kluczowe jest rozróżnienie "gałąź równoległa" vs "oddzielny obwód".
Połączenie uzwojenia wzbudzenia decyduje o własnościach silnika: momencie rozruchowym, stabilności prędkości i możliwościach regulacji. Dlatego na schemacie szuka się, czy wzbudzenie jest w szeregu, równolegle, czy zasilane oddzielnie. To pozwala jednoznacznie przypisać typ silnika.
Najczęściej wymagane jest rozpoznanie: twornika, uzwojenia wzbudzenia, źródła zasilania oraz czasem komutatora (w ujęciu funkcjonalnym). Nawet jeśli nie ma rysunku mechanicznego, sam układ połączeń elektrycznych zwykle wystarcza do identyfikacji typu wzbudzenia.
W typowym ujęciu silnik szeregowo-bocznikowy (złożony) wykorzystuje zarówno składową szeregową, jak i bocznikową wzbudzenia. Na schemacie często oznacza to dwie części wzbudzenia o różnych połączeniach. Jeśli na rysunku widzisz tylko jedno wzbudzenie w gałęzi równoległej, to nie jest układ złożony.
Najczęstszy błąd to patrzenie na samą nazwę lub symbol bez analizy, czy obwód ma rozgałęzienie. Uczniowie też mylą bocznikowy z obcowzbudnym, gdy nie zauważą, że w obcowzbudnym powinno być osobne zasilanie wzbudzenia. Pomaga reguła: równolegle/seryjnie/osobno/dwa uzwojenia.
Silnik bocznikowy wybiera się zwykle tam, gdzie ważna jest stabilna prędkość przy zmianach obciążenia. Silnik szeregowy sprawdza się tam, gdzie kluczowy jest duży moment rozruchowy, ale jego prędkość silnie zależy od obciążenia. Dobór wynika więc z wymaganej charakterystyki napędu.
Najpierw znajdź uzwojenie wzbudzenia i sprawdź, czy jest w gałęzi równoległej do twornika (bocznikowy), w szeregu (szeregowy), czy ma oddzielne zasilanie (obcowzbudny). Na końcu oceń, czy występują dwa uzwojenia (złożony).
info

Około 55% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Eksperci podkreślają: "Silnik bocznikowy ma uzwojenie wzbudzenia podłączone równolegle (bocznikowo) do obwodu twornika, co na schemacie widać jako gałąź równoległą."

Źródła:

  • Wikipedia: "Silnik prądu stałego" — opis budowy i rodzajów wzbudzenia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_pr%C4%85du_sta%C5%82ego (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia: "Silnik bocznikowy" — charakterystyka wzbudzenia bocznikowego, https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_bocznikowy (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia: "Silnik szeregowy" — charakterystyka wzbudzenia szeregowego, https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_szeregowy (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z maszyn elektrycznych (silniki prądu stałego i sposoby wzbudzenia)
  • Zestawy zadań z rozpoznawania schematów połączeń uzwojeń silników DC
  • Dokumentacja szkolna/pracowniana: schematy ideowe i montażowe napędów oraz ćwiczenia z identyfikacji typu wzbudzenia

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego