KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 31.
Na rysunku przedstawiono symbol graficzny przerzutnika wyzwalanego
Ilustracja przedstawia symbol graficzny przerzutnika typu JK, który jest wyzwalany zboczem opadającym.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wyzwalanie "zboczem opadającym" oznacza, że przerzutnik reaguje w chwili przejścia sygnału zegarowego z 1 na 0 (zmiana, a nie stały poziom). Odpowiedzi z "poziomem wysokim/niskim" dotyczą wyzwalania poziomem, a "zboczem narastającym" dotyczy przejścia 0→1.

Pełne wyjaśnienie:

Przerzutnik jest układem sekwencyjnym, którego stan wyjścia zależy nie tylko od bieżących wejść, ale też od stanu poprzedniego. W praktyce o chwili zmiany stanu bardzo często decyduje sygnał zegarowy (CLK).

Wyzwalanie zboczem oznacza, że zmiana stanu przerzutnika następuje w krótkiej chwili przejścia sygnału zegarowego, a nie przez cały czas utrzymywania się danego poziomu logicznego. Rozróżnia się:

  • zbocze narastające: przejście 0→1,
  • zbocze opadające: przejście 1→0.

Odpowiedź "zboczem opadającym" jest poprawna, jeżeli symbol wejścia zegarowego wskazuje, że układ reaguje na przejście z poziomu wysokiego na niski (typowo jest to konwencja zapisu "ujemnego" wyzwalania zegarem). Taki przerzutnik próbuje "próbkować" wejścia i zmieniać stan dokładnie w momencie opadania zegara.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne:

  • "poziomem wysokim" opisuje wyzwalanie poziomem (układ jest aktywny, gdy zegar ma wartość 1), a nie reakcję na chwilową zmianę.
  • "poziomem niskim" to również wyzwalanie poziomem (aktywność przy 0), inne zjawisko niż wyzwalanie zboczem.
  • "zboczem narastającym" dotyczy przeciwnego momentu przełączania (0→1). To częsty błąd wynikający z mylenia nazw zboczy lub nieuwagi przy odczycie detalu symbolu.

W zadaniach egzaminacyjnych warto pamiętać: jeśli pytanie mówi o zboczu, szukasz informacji o momencie zmiany, a nie o tym, czy sygnał jest "wysoki" lub "niski" przez dłuższy czas.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza to, że przerzutnik reaguje w chwili przejścia sygnału zegarowego z poziomu 1 na 0 (1→0). Zmiana stanu odbywa się w bardzo krótkim momencie "opadania" zegara, a nie przez cały czas trwania poziomu wysokiego lub niskiego.
Wyzwalanie zboczem oznacza reakcję na zmianę 0→1 lub 1→0 (moment przejścia). Wyzwalanie poziomem oznacza aktywność układu, gdy sygnał utrzymuje się na 1 albo 0. Na symbolach zwykle widać to przy wejściu zegarowym.
"Poziom wysoki" opisuje stan sygnału, gdy ma wartość 1 przez pewien czas. "Zbocze narastające" to krótka chwila przejścia z 0 do 1 (0→1). Przerzutnik wyzwalany zboczem nie "czeka" na poziom, tylko reaguje na sam moment zmiany.
Zbocze narastające to przejście 0→1, a zbocze opadające to przejście 1→0. W zadaniach egzaminacyjnych to podstawowa para definicji, którą warto mieć automatycznie w pamięci.
Najczęściej przerzutniki wyzwalane zboczem pracują w układach synchronicznych, bo zmieniają stan w ściśle określonym momencie zegara. Jednak układ może mieć też wejścia asynchroniczne (np. zerowanie/ustawianie), które działają niezależnie od zegara.
Typowe pomyłki to mylenie nazw zboczy (narastające vs opadające) oraz utożsamianie "zbocza" z "poziomem". Często też pomija się drobne oznaczenie przy wejściu zegarowym, które rozstrzyga, czy reakcja jest na 0→1 czy na 1→0.
Ćwicz czytanie schematów: rozpoznawaj wejście zegarowe, wejścia asynchroniczne i oznaczenia wyzwalania. Pomaga praca z kartami katalogowymi oraz rozwiązywanie testów z symboli. Warto też powiązać symbol z przebiegiem czasowym (timing diagram).
Stosuje się go, gdy projekt wymaga próbkowania sygnałów przy opadaniu zegara, np. aby rozdzielić momenty przełączeń między różnymi blokami lub dopasować się do istniejącej logiki czasowej urządzenia. To kwestia architektury czasowej układu.
Sygnał zegarowy (CLK) wyznacza chwilę, w której przerzutnik może zmienić stan. Dzięki temu wiele elementów sekwencyjnych działa w uporządkowany sposób. Przy wyzwalaniu zboczem kluczowy jest moment przejścia zegara, bo wtedy następuje próbkowanie wejść.
Zwykle nie, bo pytanie odwołuje się do konkretnego symbolu graficznego i szczegółu oznaczenia wejścia zegarowego. Bez tego można jedynie przypominać definicje zbocza narastającego i opadającego, ale nie da się pewnie wskazać, które wyzwalanie pokazano.
info

Statystycznie 51% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Wyzwalanie "zboczem opadającym" oznacza, że przerzutnik reaguje w chwili przejścia sygnału zegarowego z 1 na 0 (zmiana, a nie stały poziom)."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Przerzutnik" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Przerzutnik (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia (PL): "Zbocze (elektronika)" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Zbocze_(elektronika) (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z techniki cyfrowej (układy sekwencyjne, przerzutniki)
  • Karty katalogowe układów logicznych zawierających przerzutniki (sekcja: timing diagrams i symbole)
  • Zestawy zadań egzaminacyjnych z rozpoznawania symboli i działania przerzutników

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego