KWALIFIKACJA ELM6 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 1.
Na rysunku przedstawiono układ, w którym jest regulowana prędkość ruchu tłoczyska siłownika, przy czym
Ilustracja przedstawia schemat układu hydraulicznego, który jest częścią egzaminu zawodowego dla technika mechatronika w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zawór dławiąco-zwrotny łączy dławik i zawór zwrotny, więc w jednym kierunku ogranicza przepływ (reguluje prędkość), a w przeciwnym zapewnia swobodny przepływ.
Gdy zastosuje się takie elementy dla obu kierunków pracy siłownika, można niezależnie ustawić prędkość wysuwania i wsuwania tłoczyska.

Pełne wyjaśnienie:

W układach pneumatycznych i hydraulicznych prędkość ruchu tłoczyska zależy przede wszystkim od natężenia przepływu czynnika roboczego dopływającego do komory siłownika lub z niej odpływającego. Regulację prędkości uzyskuje się przez dławienie, czyli celowe ograniczenie przekroju przepływu, co powoduje spadek ciśnienia i zmniejszenie strumienia.

Odpowiedź "zaworami dławiąco-zwrotnymi regulowane są prędkości wysuwania i wsuwania tłoczyska" jest poprawna, ponieważ zawór dławiąco-zwrotny jest elementem kierunkowym: w jednym kierunku zapewnia przepływ swobodny (przez zawór zwrotny), a w przeciwnym wymusza przepływ przez dławik. Dzięki temu można tak wpiąć elementy w gałęziach układu, aby dławienie działało właściwie dla ruchu wysuwu oraz osobno dla ruchu wsuwu. W praktyce daje to możliwość ustawienia dwóch różnych prędkości – jednej dla wysuwania i drugiej dla wsuwania.

Odpowiedź "...regulowana jest tylko prędkość wysuwania tłoczyska" byłaby prawdziwa tylko w układzie, w którym dławienie działa wyłącznie w torze odpowiadającym za wysuw (np. jest tylko jeden zawór lub jest wpięty tak, że wpływa na jeden kierunek ruchu). Jeśli na schemacie widać rozwiązanie obejmujące oba kierunki, stwierdzenie "tylko wysuw" jest zbyt wąskie.

Odpowiedź "zaworami dławiącymi regulowane są prędkości wysuwania i wsuwania" jest myląca, bo czyste zawory dławiące (bez toru zwrotnego) ograniczają przepływ w obu kierunkach. To często pogarsza działanie układu (np. utrudnia szybki powrót albo powoduje niepożądane dławienie w kierunku, w którym chcemy przepływu swobodnego). W typowych aplikacjach do regulacji prędkości w jednym kierunku i swobodnego przepływu w drugim stosuje się właśnie wersję dławiąco-zwrotną.

Odpowiedź "...regulowana jest tylko prędkość wsuwania" analogicznie zawęża działanie do jednego ruchu. Aby ją uznać, na schemacie musiałby być element wpływający wyłącznie na wsuw. Jeżeli układ zawiera dwa zawory dławiąco-zwrotne ustawione dla przeciwnych kierunków przepływu, poprawne jest uogólnienie, że regulowane są oba ruchy.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze śledź kierunek przepływu dla wysuwu i wsuwu i sprawdzaj, czy dławik jest w torze przepływu dla danego ruchu, czy omijany przez zawór zwrotny. To pozwala jednoznacznie rozstrzygnąć, które prędkości są regulowane.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zawór dławiąco-zwrotny to element łączący dławik i zawór zwrotny. W jednym kierunku ogranicza przepływ (umożliwia regulację prędkości siłownika), a w przeciwnym pozwala na przepływ swobodny. Stosuje się go, gdy chcemy regulować ruch, ale nie blokować szybkiego przepływu w drugą stronę.
Prędkość siłownika zależy od natężenia przepływu czynnika. Zawór dławiąco-zwrotny zmniejsza przepływ w wybranym kierunku, więc spowalnia ruch tłoczyska w tym kierunku. Gdy zastosujesz dwa takie zawory dla przeciwnych kierunków, możesz osobno ustawić prędkość wysuwu i wsuwu.
Zwykły zawór dławiący ogranicza przepływ w obu kierunkach, co może niepożądanie spowalniać także ruch powrotny lub utrudniać odpowietrzanie/odpływ. Zawór dławiąco-zwrotny rozwiązuje ten problem, bo w jednym kierunku dławienie działa, a w drugim przepływ omija dławik przez zawór zwrotny.
Osobną regulację stosuje się, gdy ruchy mają różne wymagania technologiczne, np. wolny, kontrolowany dojazd do detalu i szybki powrót, albo różne obciążenia w dwóch kierunkach. W automatyce mechatronicznej pomaga to skrócić czas cyklu i poprawić powtarzalność oraz bezpieczeństwo pracy stanowiska.
Prześledź kierunek przepływu podczas wysuwu i wsuwu. Sprawdź, czy w danym kierunku czynnik musi przejść przez dławik, czy omija go przez tor zwrotny. Jeśli dla wysuwu dławik jest "aktywny" w jednej gałęzi, a dla wsuwu w drugiej, to regulowane są oba kierunki ruchu tłoczyska.
Dławienie to celowe zmniejszenie przekroju przepływu, aby ograniczyć natężenie przepływu. Mniejszy przepływ oznacza mniejszą prędkość napełniania/opróżniania komór siłownika, a więc wolniejszy ruch tłoczyska. Dławienie realizuje się dławikami lub zaworami dławiącymi (często z funkcją zwrotną).
Zależy od założeń układu i wymagań stabilności ruchu. Spotyka się dławienie na dopływie (meter-in) oraz na odpływie (meter-out). W praktyce dla stabilniejszej regulacji, zwłaszcza przy zmiennym obciążeniu, często wybiera się dławienie na odpływie, ale decyzję trzeba uzasadnić analizą schematu i warunków pracy.
Najczęstsze błędy to mylenie zaworu dławiąco-zwrotnego ze zwykłym dławikiem oraz nieuwzględnianie kierunku przepływu. Uczniowie czasem zakładają, że jeden element reguluje oba ruchy, albo że dławienie zawsze dotyczy wysuwu. Pomaga rysowanie strzałek przepływu dla obu stanów rozdzielacza.
Nastawę dobiera się praktycznie: zaczyna się od większego otwarcia (mniejsze dławienie), a potem stopniowo zmniejsza przepływ do uzyskania wymaganej prędkości bez drgań. Trzeba uwzględnić obciążenie, bezwładność oraz to, że zbyt mocne dławienie może powodować niestabilność i problemy z osiąganiem krańcówek.
Tak, bezpośrednio. Prędkość wysuwu i wsuwu określa czas dojazdu i powrotu, więc wpływa na wydajność stanowiska. Zbyt wolny ruch wydłuża cykl, a zbyt szybki może pogorszyć dokładność pozycjonowania lub bezpieczeństwo. Dlatego w praktyce ustawia się różne prędkości dla różnych faz ruchu.
info

Około 51% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • ISO 4414:2010, Pneumatic fluid power — General rules and safety requirements for systems and their components
  • ISO 4413:2010, Hydraulic fluid power — General rules and safety requirements for systems and their components

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z pneumatyki/hydrauliki siłowej (schematy, symbole, przykłady regulacji prędkości)
  • Normy dot. układów zasilania płynami (wymagania ogólne i zasady bezpieczeństwa)
  • Zadania treningowe z interpretacji schematów: dławienie na zasilaniu i na odpływie

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego