KWALIFIKACJA MOT5 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 22.
Na rysunku strzałkami oznaczono miejsca pomiaru
Ilustracja przedstawia schematyczny rysunek techniczny elementu silnika, prawdopodobnie bloku cylindrowego z tuleją
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Strzałki w cylindrze pokazują pomiar średnicy wewnętrznej tulei na trzech wysokościach i w dwóch prostopadłych kierunkach.
Takie pomiary służą ocenie zużycia tulei (wykryciu owalizacji i stożkowatości). Nie jest to pomiar skoku tłoka ani szczelności; luz tłok–tuleja wymaga porównania wymiarów obu elementów.

Pełne wyjaśnienie:

Rysunek przedstawia klasyczny schemat kontroli geometrii tulei cylindrowej: pomiar średnicy wewnętrznej wykonuje się w trzech poziomach (góra, środek, dół) oraz w dwóch prostopadłych kierunkach na każdym poziomie. Taki układ pomiarów pozwala stwierdzić, czy cylinder zużył się nierównomiernie.

Odpowiedź "zużycia tulei cylindrowej." jest poprawna, ponieważ z zestawu pomiarów można wyznaczyć:

  • owalizację – różnicę średnic w dwóch prostopadłych kierunkach na tej samej wysokości,
  • stożkowatość – różnicę średnic między górą i dołem cylindra.
To są typowe skutki eksploatacji (obciążenia boczne tłoka, wyższe temperatury i ciśnienia w górnej strefie), dlatego mierzy się w kilku przekrojach, a nie w jednym punkcie.

Odpowiedź "luzu pomiędzy tłokiem a tuleją cylindrową." nie pasuje do rysunku, bo luz jest różnicą dwóch wielkości: średnicy cylindra i średnicy tłoka (mierzonych osobno, w określonych strefach). Same strzałki w tulei wskazują tylko pomiar otworu, bez pomiaru tłoka i bez obliczeń różnicy.

Odpowiedź "skoku tłoka w cylindrze." jest błędna, ponieważ skok tłoka wynika z geometrii układu korbowego (zależny od wału korbowego i korbowodu), a nie z pomiaru średnicy cylindra na kilku wysokościach.

Odpowiedź "szczelności układu cylindrowego." również jest nieprawidłowa: szczelność ocenia się metodami ciśnieniowymi (np. próby sprężania, test leak-down) lub pośrednio przez objawy pracy silnika, a nie średnicówką. Średnicówka służy do kontroli wymiaru i kształtu otworu.

W praktyce warsztatowej wyniki porównuje się z danymi nominalnymi i granicznymi z dokumentacji. Na tej podstawie podejmuje się decyzję o dalszych czynnościach (np. honowanie, obróbka, tulejowanie lub wymiana elementu).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Owalizacja to odchyłka kształtu cylindra od idealnego koła: średnica mierzona w dwóch prostopadłych kierunkach na tej samej wysokości ma różne wartości. Powstaje m.in. od sił bocznych działających na tłok. Wykrywa się ją przez pomiar średnicówką w dwóch osiach.
Stożkowatość oznacza, że średnica cylindra zmienia się wzdłuż wysokości (np. góra ma inny wymiar niż dół). Wykrywa się ją przez porównanie pomiarów średnicy wewnętrznej wykonanych na kilku poziomach (górnym, środkowym i dolnym) tym samym przyrządem.
Zużycie cylindra nie jest równomierne: inne warunki pracy są przy górnej strefie (temperatura, ciśnienie, zmiana kierunku ruchu tłoka), a inne w dolnej. Pomiar na trzech wysokościach pozwala ocenić stożkowatość i lokalne zużycie, których nie widać z jednego pomiaru.
Pomiar w dwóch prostopadłych kierunkach pozwala wykryć owalizację. Gdy cylinder jest "jajowaty", średnica w osi X i Y różni się mimo tej samej wysokości. Jeden kierunek pomiaru mógłby przypadkowo trafić w mniejszą lub większą średnicę i zaniżyć ocenę zużycia.
Najczęściej używa się średnicówki mikrometrycznej/czujnikowej (tzw. bore gauge), czasem trzypunktowej. Przyrząd pozwala odczytać odchyłkę średnicy w otworze. Dla wiarygodności ważne są: czysty cylinder, stała temperatura i prawidłowe "wyzerowanie" przyrządu.
Luz tłok–tuleja nie jest jednym pomiarem w cylindrze. Trzeba zmierzyć średnicę cylindra (średnicówką) oraz średnicę tłoka w zalecanej strefie (mikrometrem), a następnie wyznaczyć różnicę wymiarów. Dlatego rysunek pokazujący tylko pomiary cylindra dotyczy zużycia tulei.
Nie. Średnicówka służy do pomiaru wymiaru i kształtu otworu (średnica, owalizacja, stożkowatość). Szczelność ocenia się testami ciśnieniowymi, np. pomiarem sprężania lub testem szczelności (leak-down), ewentualnie analizą objawów pracy silnika.
Najczęściej podczas remontu silnika, po demontażu głowicy i tłoków, gdy trzeba ocenić stan bloku przed dalszą obróbką. Pomiar wykonuje się też po honowaniu/obróbce jako kontrolę jakości. Wyniki porównuje się z danymi producenta, aby podjąć decyzję o naprawie.
Typowe błędy to: pomiar tylko w jednym miejscu lub w jednym kierunku (brak wykrycia owalizacji/stożkowatości), pomiar na zabrudzonym cylindrze, brak stabilnej temperatury, złe ustawienie przyrządu w osi otworu oraz nieprawidłowe wyzerowanie średnicówki na wzorcu.
Wskazówką jest układ strzałek: pomiary średnicy wewnętrznej w dwóch prostopadłych osiach i powtórzenie na kilku wysokościach. Taki schemat służy ocenie geometrii otworu (zużycia), a nie ruchu tłoka. Dla skoku tłoka oczekiwałbyś wymiaru wzdłuż osi cylindra.
info

Statystycznie 47% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Nie jest to pomiar skoku tłoka ani szczelności; luz tłok–tuleja wymaga porównania wymiarów obu elementów."

Źródła:

  • Mitutoyo Europe GmbH – materiały o przyrządach do pomiaru średnic wewnętrznych (Bore Gages / Cylinder Gauges): https://www.mitutoyo.eu/ (sekcje produktów i opisy zastosowań) - dostęp 2026-03-01
  • Moore & Wright – opis i instrukcje dotyczące średnicówek/czujników do otworów (Bore Gauges) i metody pomiaru średnicy wewnętrznej: https://www.mooreandwright.com/ - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Podręczniki z zakresu naprawy silników spalinowych (działy o pomiarach cylindrów i diagnostyce zużycia)
  • Instrukcje użytkowania średnicówek mikrometrycznych i czujnikowych (bore gauge) producentów narzędzi
  • Materiały szkolne/ćwiczenia warsztatowe z metrologii w motoryzacji

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego