KWALIFIKACJA MEC3 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 33.
Narzędzie stosowane do wykręcenia urwanych śrub przedstawiono
Ilustracja przedstawia cztery różne narzędzia mechaniczne, które mogą być stosowane w różnych kontekstach związanych z
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Narzędzie do wykręcania urwanych śrub to wykrętak (zwykle stożkowy, z lewoskrętną spiralą/nacięciami). Po nawierceniu otworu w urwanym elemencie wkręca się wykrętak, który "klinując" się pozwala odkręcić pozostałość śruby. W tym zadaniu taki przyrząd wskazano na rysunku 1.

Pełne wyjaśnienie:

Do usuwania urwanych śrub i szpilek najczęściej stosuje się wykrętaki. Ich działanie opiera się na tym, że po wykonaniu otworu prowadzącego w pozostałości śruby, wykrętak wkręca się w ten otwór. Dzięki stożkowemu kształtowi oraz zwykle lewoskrętnemu uzwojeniu/nacięciom narzędzie zakleszcza się w materiale i przenosi moment obrotowy, co umożliwia odkręcenie resztek śruby z gwintu w detalu.

Odpowiedź "na rysunku 1." jest poprawna, ponieważ wskazuje narzędzie przeznaczone właśnie do tej operacji (wykręcania urwanych elementów złącznych), a nie do wiercenia czy nacinania gwintu.

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne, bo odnoszą się do innych rysunków, na których mogą być przedstawione narzędzia o innym przeznaczeniu (np. do wykonywania otworu, do obróbki gwintu lub do chwytania/cięcia). W praktyce warsztatowej częstym błędem jest mylenie wykrętaka z gwintownikiem lub wiertłem: gwintownik służy do wykonania gwintu wewnętrznego, a wiertło do nawiercenia otworu, natomiast wykrętak wykorzystuje się dopiero na etapie usuwania urwanej śruby.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na ilustracji widzisz krótki, stożkowy przyrząd z wyraźną spiralą/nacięciami i opisem zestawu rozmiarów, najczęściej jest to wykrętak. Pamiętaj też o kolejności prac: centrowanie, nawiercenie, ewentualnie użycie środka penetrującego, a dopiero potem wykrętak i spokojne odkręcanie bez szarpania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wykrętak to narzędzie służące do usuwania urwanych śrub/szpilek. Po nawierceniu otworu w pozostałości śruby wykrętak wkręca się do środka, gdzie zakleszcza się i pozwala przenieść moment do odkręcenia resztek z gwintu.
Wykrętak lewoskrętny podczas obracania w kierunku odkręcania śruby "wgryza się" w nawiercony otwór. Im większy moment, tym mocniejsze klinowanie w materiale, co ułatwia wykręcenie pozostałości śruby bez niszczenia gwintu w detalu.
Najpierw zaznacza się środek (punktakiem), potem wierci otwór prowadzący prostopadle do powierzchni. Dobiera się średnicę otworu do rozmiaru wykrętaka, usuwa wióry i dopiero wtedy wprowadza wykrętak, aby nie złamać narzędzia.
Wykrętaki są twarde, ale kruche. Złamanie powoduje zwykle zbyt duży moment, źle dobrany rozmiar otworu, wiercenie poza osią (skrzywienie) albo zapieczona śruba. Pomaga cierpliwe odkręcanie, penetrant i właściwe prowadzenie narzędzia.
Najczęściej myli się wykrętak z gwintownikiem i wiertłem. Gwintownik służy do nacinania gwintu, a wiertło do wykonywania otworu. Wykrętak rozpoznasz po stożkowym kształcie i spiralnych nacięciach przeznaczonych do zakleszczania w urwanej śrubie.
Gdy śruba jest bardzo zapieczona i ryzyko złamania wykrętaka jest wysokie, albo gdy brak miejsca na osiowe wiercenie. Wtedy rozważa się inne metody: podgrzewanie, spawanie nakrętki, rozwiercanie i naprawę gwintu (np. wkładką).
Dobór zależy od średnicy urwanej śruby oraz zalecanej średnicy otworu pod dany wykrętak (zwykle podanej na opakowaniu/zestawie). Zbyt mały wykrętak będzie się ślizgał, a zbyt duży wymusi duży otwór i może uszkodzić gwint w detalu.
W większości przypadków tak, bo wykrętak potrzebuje "gniazda", w które się wkręci i zakleszczy. Wyjątkiem bywają sytuacje, gdy urwana śruba wystaje i można ją chwycić innym narzędziem. Na egzaminie zwykle chodzi o klasyczną metodę z nawierceniem.
Typowe błędy to: wiercenie mimośrodowo, za głęboko lub pod kątem, dobór złego rozmiaru wykrętaka, gwałtowne szarpanie kluczem oraz brak oczyszczenia wiórów. Skutkiem bywa złamanie wykrętaka albo zniszczenie gwintu w elemencie.
Najczęściej ma kształt krótkiego stożka lub trzpienia z wyraźnymi spiralnymi nacięciami. Bywa w zestawach kilku sztuk o różnych rozmiarach. Nie ma geometrii typowej dla wiertła (ostry czubek i rowki wiertła) ani dla gwintownika (zarysy zębów do nacinania gwintu).
info

Statystycznie 61% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Narzędzie do wykręcania urwanych śrub to wykrętak (zwykle stożkowy, z lewoskrętną spiralą/nacięciami)."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Wykrętak" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Wykr%C4%99tak (dostęp: 2026-03-01)
  • Wiktionary (PL): "wykrętak" — https://pl.wiktionary.org/wiki/wykr%C4%99tak (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Instrukcje BHP i instrukcje stanowiskowe dotyczące prac ślusarskich (wiercenie, użycie narzędzi ręcznych)
  • Materiały dydaktyczne z rozpoznawania narzędzi warsztatowych (wykrętaki, gwintowniki, wiertła)
  • Katalogi narzędzi (działy: wykrętaki do śrub/szpilek) oraz opisy zastosowań

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego