KWALIFIKACJA EKA3 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 14.
Jak nazywa się zespół archiwalny, którego znikomy stan zachowania pozwala na zidentyfikowanie twórcy zespołu, uniemożliwia jednak pełne poznanie jakiegokolwiek z istotnych aspektów jego działalności?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zespół "szczątkowy" to taki, który zachował się w znikomym zakresie: zwykle pozwala jeszcze ustalić twórcę (proweniencję), ale nie daje możliwości pełnego poznania kluczowych aspektów jego działalności. Pozostałe określenia (np. "prosty", "złożony", "otwarty") nie opisują stopnia zachowania zespołu w tym sensie.

Pełne wyjaśnienie:

W archiwistyce stan zachowania zespołu archiwalnego wpływa na to, ile informacji da się odtworzyć o jego twórcy i działaniach. Jeżeli materiałów jest bardzo mało, ale zachowały się ślady pozwalające rozpoznać, kto wytworzył dokumentację (np. pieczęcie, nagłówki, sygnatury kancelaryjne, cechy proweniencji), mówimy o zespole szczątkowym. Taki zespół może umożliwiać identyfikację twórcy, lecz z uwagi na znikomy rozmiar i luki nie pozwala na pełne poznanie istotnych aspektów jego działalności.

Określenia "otwarty", "złożony" i "prosty" są potencjalnie mylące, ponieważ odnoszą się do innych cech niż opisana w pytaniu:

  • "Otwarty" bywa kojarzony z tym, że zespół może narastać (dokumentacja dopływa), czyli dotyczy raczej dynamiki dopływu/kompletowania, a nie samego faktu, że zachowały się tylko szczątki uniemożliwiające pełne poznanie działalności.
  • "Złożony" i "prosty" sugerują cechy struktury albo stopnia skomplikowania układu/pochodzenia części składowych, a nie kryterium "znikomego stanu zachowania". Można mieć zespół prosty, który jest dobrze zachowany, i zespół złożony, który również jest kompletny; pojęcia te nie odpowiadają wprost na opis z pytania.

W praktyce egzaminacyjnej warto zapamiętać mechanizm: jeśli opis mówi o znikomym zachowaniu i jednocześnie o ograniczeniach poznawczych (nie da się odtworzyć kluczowych aspektów działalności), to kluczowym tropem jest termin dotyczący kompletności/stopnia zachowania, a nie terminy opisujące układ czy narastanie. To prowadzi do odpowiedzi "Szczątkowy".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zespół archiwalny to całość dokumentacji wytworzonej i zgromadzonej przez jednego twórcę w toku jego działalności. Kluczowa jest zasada proweniencji: dokumenty łączy wspólne pochodzenie, a nie temat. Zespół może być kompletny albo zachowany tylko częściowo.
Zespół szczątkowy jest zachowany w bardzo małym zakresie. Zwykle da się jeszcze rozpoznać twórcę (np. po znakach kancelaryjnych), ale materiał jest zbyt niepełny, aby wiarygodnie odtworzyć istotne obszary działalności twórcy. To określenie dotyczy kompletności/stopnia zachowania.
Nawet niewielka liczba jednostek archiwalnych może zawierać cechy proweniencji: nazwy urzędu/instytucji, pieczęcie, podpisy, układ kancelaryjny lub sygnatury. Takie elementy wystarczają do ustalenia pochodzenia, choć nie muszą dawać obrazu pełnej działalności twórcy.
Stan zachowania mówi, ile materiału przetrwało i jak kompletna jest informacja (np. dobrze zachowany vs szczątkowy). Struktura dotyczy tego, jak zespół jest zbudowany i uporządkowany (np. układ kancelaryjny, serie, podserie). W pytaniach egzaminacyjnych szukaj słów: "znikomy", "nie pozwala poznać" → to zwykle kompletność.
Nie. "Szczątkowy" dotyczy znikomego zachowania i bardzo dużych luk informacyjnych. "Otwarty" jest kojarzony raczej z możliwością dopływu kolejnych materiałów (narastaniem) lub brakiem zamknięcia zasobu. To inne kryteria opisu zespołu, więc nie należy ich utożsamiać.
Najczęściej pojawiają się ograniczenia w kwerendzie i wnioskowaniu: trudno odtworzyć procesy, zakres kompetencji czy chronologię działań twórcy. W opisie archiwalnym trzeba wyraźnie zaznaczyć luki i nie wyciągać zbyt daleko idących wniosków. Często wzrasta rola kontekstu z innych zespołów.
Najczęstszy błąd to wybór terminu "pasującego brzmieniem", ale z innej kategorii (np. "prosty", "złożony" – sugerują strukturę). Drugi błąd to czytanie tylko fragmentu definicji i pomijanie warunku identyfikacji twórcy. Pomaga metoda: najpierw wskaż, co opis dotyczy (kompletność vs układ).
Sygnały to zwroty: "znikomy stan zachowania", "uniemożliwia pełne poznanie", "duże luki", "nie da się odtworzyć istotnych aspektów działalności". To wskazuje na ocenę zachowania i wartości informacyjnej, a nie na cechy porządkowania czy klasyfikacji akt.
Najczęściej po likwidacjach instytucji, zniszczeniach losowych, brakach w przekazaniu dokumentacji albo selekcji prowadzonej bez pełnej świadomości archiwalnej. Wtedy do archiwum trafiają tylko resztki dokumentów, które dają ślad proweniencji, ale nie pozwalają odtworzyć całości działalności twórcy.
Ucz się pojęć parami według kryterium: kompletność (np. dobrze zachowany vs szczątkowy) oraz struktura/układ (np. prosty vs złożony). Rób krótkie fiszki z definicją i jednym zdaniem "po czym poznam w pytaniu". Na egzaminie podkreśl słowa-klucze: "znikomy", "nie pozwala poznać".
info

Statystycznie 29% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

Eksperci podkreślają: "Pozostałe określenia (np. "prosty", "złożony", "otwarty") nie opisują stopnia zachowania zespołu w tym sensie."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z podstaw archiwistyki (terminologia, definicje zespołu archiwalnego)
  • Materiały dydaktyczne dotyczące metodyki opracowania zasobu i opisu archiwalnego
  • Ćwiczenia z rozpoznawania cech zespołu: kompletność, proweniencja, układ, narastanie

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego