W recepcie widnieje polecenie wykonania emulsji ("M.f. emulsio") z udziałem oleju rycynowego (Ricini olei). Emulsja to układ dwóch niemieszających się cieczy (olej i woda), w którym jedna faza jest rozproszona w drugiej. Aby emulsja była trwała, potrzebny jest emulgator – tutaj jest nim guma arabska (Gummi arabici).
Kluczowe jest poprawne odczytanie skrótu q.s. (quantum satis). W recepturze aptecznej nie oznacza on "brak danych" ani "dowolnie", tylko sygnał, że ilość składnika ma zostać dobrana/obliczona zgodnie z regułą technologiczną.
Dla olejów tłustych (do których zalicza się m.in. olej rycynowy) w metodzie kontynentalnej (tzw. "sucha guma") stosuje się proporcję wagową olej:guma = 2:1 (równoważnie bywa zapisywana jako 4:2:1 dla olej:woda:guma w emulsji pierwotnej). Oznacza to, że na 2 części masy oleju potrzeba 1 część masy gumy.
W recepcie jest 10,0 g oleju rycynowego, więc ilość gumy arabskiej oblicza się prosto:
10,0 g ÷ 2 = 5,0 g
Dlatego poprawna odpowiedź to 5,0 g.
Dlaczego pozostałe wartości są błędne? 10,0 g odpowiadałoby proporcji 1:1, która nie jest regułą dla olejów tłustych w tej metodzie. 15,0 g i 20,0 g oznaczałyby jeszcze większy nadmiar emulgatora, co mogłoby zmienić właściwości preparatu (np. zbyt gęsta konsystencja) i nie wynika z recepturowej zasady obliczeniowej.
Wskazówka egzaminacyjna: najpierw rozpoznaj typ oleju (tłusty vs lotny) i dopiero dobierz odpowiednią proporcję; "q.s." traktuj jako polecenie użycia reguły, a nie lukę w danych.
