W tego typu zadaniu celem jest obliczenie, ile masła kakaowego (podłoża) trzeba odważyć do wykonania czopków, gdy w czopku znajduje się substancja lecznicza, która zajmuje część objętości formy. Ta substancja powoduje, że nie wlewamy już pełnej ilości podłoża odpowiadającej pojemności formy, bo część miejsca "zastępuje" substancja.
Do takiej korekty służy współczynnik wyparcia (f). W praktyce recepturowej stosuje się go do przeliczenia, jaka masa podłoża zostanie wyparta przez zadaną masę substancji. Dzięki temu wynik odpowiada realnej ilości podłoża potrzebnej do wypełnienia formy.
Logika obliczeń jest zawsze podobna:
- Najpierw ustalasz masę "teoretyczną" podłoża dla całej serii: pojemność formy (g) × liczba czopków.
- Następnie wyznaczasz, ile podłoża zostanie wypchnięte przez metronidazol, stosując podany współczynnik wyparcia (f=0,6) i masę metronidazolu wynikającą z recepty.
- Na końcu odejmujesz wypartą ilość podłoża od masy teoretycznej. Treść wyraźnie mówi, aby nie uwzględniać strat technologicznych, więc nie dodajesz zapasu.
Dlaczego odpowiedź "19,2 g" jest właściwa? Ponieważ po podstawieniu danych z recepty (liczby czopków oraz całkowitej ilości metronidazolu) do powyższego schematu, a także przy pojemności formy 2,1 g, otrzymuje się właśnie taką masę masła kakaowego potrzebną do wytworzenia serii.
Skąd biorą się typowe błędy widoczne w pozostałych odpowiedziach?
- Wartości zbyt niskie zwykle wynikają z błędnej interpretacji f (np. potraktowania go jako "ile substancji wypiera 1 g podłoża", gdy użyto odwrotności) albo z pomyłki w liczbie czopków odczytanej z recepty.
- Wartości równe lub bliskie pojemność × liczba czopków sugerują, że ktoś pominął całkowicie korektę na wyparcie i założył, że forma ma być wypełniona samym podłożem.
- Wartości zawyżone często biorą się z intuicyjnego, lecz błędnego przekonania, że dodanie substancji "wymaga więcej podłoża", podczas gdy w czopkach jest odwrotnie: substancja zajmuje miejsce i zmniejsza ilość potrzebnego podłoża.
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź sens wyniku. Jeśli w czopkach pojawia się substancja stała, to masa podłoża powinna być mniejsza niż masa wynikająca z samej pojemności formy (dla tej samej liczby czopków), bo część objętości zajmuje substancja.
