W recepturze aptecznej trituracja to mieszanina surowca (np. ekstraktu) z obojętnym podłożem (np. laktozą) o ściśle określonym stężeniu. Stosuje się ją szczególnie wtedy, gdy ilość substancji czynnej do odważenia byłaby bardzo mała i trudna do precyzyjnego zważenia.
Kluczowe jest rozróżnienie dwóch wielkości:
- m(substancji czynnej) – ile czystego Extr. Belladonnae sicc. ma trafić do leku (wynika z recepty),
- m(trituracji) – ile mieszaniny (trit.) należy odważyć, aby dostarczyć wymaganą ilość substancji czynnej.
Obliczenia wykonuje się według stałego schematu:
- Odczytaj z recepty wymaganą ilość czystego ekstraktu (czasem pośrednio, np. z dawki/ilości jednostek leku).
- Ustal stężenie trituracji (np. 10%, 1:10, 1:100 – w zadaniu przyjmuje się takie, jakie podano w recepcie lub w opisie użytej trituracji).
- Przelicz na masę trituracji: m(trit.) = m(subst.) / stężenie (gdy stężenie zapisano jako ułamek masowy). Dla zapisu 1:10 odpowiada to temu, że w 1 g trituracji jest 0,1 g substancji, więc aby uzyskać daną ilość substancji, trzeba odważyć odpowiednio więcej mieszaniny.
- Sprawdź sens wyniku: masa trituracji powinna być większa niż masa czystej substancji, bo mieszanina zawiera rozcieńczalnik.
Dlaczego poprawna jest odpowiedź "1,000 g"? Ponieważ po podstawieniu danych z recepty do powyższego wzoru i uwzględnieniu stężenia trituracji otrzymuje się dokładnie taką masę mieszaniny do odważenia.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne? Wartości takie jak 0,050 g, 0,500 g czy 0,025 g typowo wynikają z jednego z trzech błędów: (1) potraktowania stężenia odwrotnie (mnożenie zamiast dzielenia lub odwrotnie), (2) pomyłki jednostek (mg i g), (3) przyjęcia innego rozcieńczenia trituracji niż to, które wynika z recepty. W zadaniach egzaminacyjnych zawsze należy wykonać szybki "test rozsądku": jeśli trituracja jest rozcieńczeniem, to masa do odważenia zwykle nie będzie mniejsza od masy czystego surowca.
