KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 9.
Oblicz, korzystając z fragmentu FP X, stężenie kamfory w preparacie sporządzonym zgodnie z zamieszczoną receptą.
Ilustracja przedstawia fragment receptury farmaceutycznej dotyczącej przygotowania spirytusu kamforowego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Stężenie procentowe oblicza się jako stosunek ilości kamfory do ilości całego preparatu (zgodnie z przyjętą w zadaniu definicją stężenia), a następnie wynik mnoży przez 100%.
Po podstawieniu danych z recepty/fragmentu FP i wykonaniu przeliczeń otrzymuje się wartość 3,33%.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniach z receptury aptecznej kluczowe jest najpierw ustalenie, jakie stężenie procentowe należy policzyć: najczęściej spotkasz stężenie m/m (masa substancji w masie całego preparatu) albo m/V (masa substancji w objętości całego preparatu). O tym, które podejście zastosować, decydują dane z recepty i sposób sporządzenia preparatu opisany w materiale odniesienia (tu: fragment FP).

Ogólny schemat obliczeń jest stały:

  • Krok 1: odczytaj ilość kamfory z recepty (zwróć uwagę na jednostki: g, mg).
  • Krok 2: ustal "całość", względem której liczysz procent (masa/objętość preparatu końcowego zgodnie z zasadami przyjętymi w zadaniu).
  • Krok 3: policz ułamek: ilość kamfory / ilość preparatu.
  • Krok 4: przemnóż przez 100 i zapisz wynik w %.

Wynik 3,33% oznacza, że w 100 jednostkach masy lub objętości (w zależności od definicji użytej w zadaniu) znajduje się 3,33 jednostki masy kamfory. Pozostałe propozycje (1,0%, 0,33%, 0,1%) są typowe dla błędów rachunkowych: mogą wynikać z liczenia względem niewłaściwej "całości" (np. tylko rozpuszczalnika), z przesunięcia przecinka po przeliczeniu mg↔g albo z pominięcia części składu preparatu przy sumowaniu. Dlatego przed wykonaniem działania zawsze sprawdź, czy liczysz procent od całego preparatu oraz czy jednostki w liczniku i mianowniku są ze sobą zgodne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najpierw ustal typ stężenia (m/m lub m/V). Następnie policz: stężenie [%] = (ilość kamfory / ilość preparatu końcowego) × 100. Kluczowe jest dobranie właściwej "całości" (masa albo objętość preparatu), zgodnie z zasadą podaną w materiale do zadania.
Stężenie 3,33% oznacza, że na 100 części preparatu przypada 3,33 części masy kamfory (dla m/m) albo 3,33 g kamfory w 100 ml preparatu (dla m/V). Zawsze sprawdź, jak w zadaniu zdefiniowano procent, bo od tego zależy interpretacja.
Bo pomyłka mg↔g daje błąd rzędu 1000 razy i często prowadzi do odpowiedzi typu 0,33% lub 0,1% zamiast kilku procent. Przed liczeniem przepisz wszystkie ilości w tych samych jednostkach (np. w gramach), dopiero potem wykonaj dzielenie i mnożenie przez 100%.
Najczęściej: wybór złego wzoru (m/m zamiast m/V), liczenie procentu od rozpuszczalnika zamiast od całego preparatu, pominięcie części składników w masie końcowej oraz błędne przeliczenie jednostek. Pomaga zapisanie ułamka z jednostkami i sprawdzenie, czy się skracają.
To zależy od postaci i opisu sporządzenia. Czasem jest to suma mas składników (g), czasem objętość końcowa (ml), a czasem masa/objętość "do" określonej wartości. Na egzaminie decydują dane w recepcie i wskazany materiał odniesienia; nie zgaduj — odczytaj zasadę.
Jeżeli zadanie pyta o stężenie kamfory, traktujesz ją jako składnik, którego ilość jest w liczniku ułamka. Nie oceniasz działania farmakologicznego, tylko wykonujesz rachunek. Ważne jest, by kamfora była w tej samej jednostce co "całość" (g lub ml).
Najczęściej m/m stosuje się dla preparatów, gdzie naturalnie operuje się masą (maści, proszki), a m/V tam, gdzie operuje się objętością (roztwory). Jednak na egzaminie zawsze rozstrzyga treść recepty i polecenie. Jeśli brak doprecyzowania, zadanie może być niejednoznaczne.
Zrób szybkie oszacowanie: jeśli ilość kamfory jest wyraźnie mniejsza niż całość, wynik powinien być poniżej 10%. Gdy kamfory jest ok. 1/30 całości, to stężenie będzie ok. 3,3%. Taka kontrola pomaga wychwycić błędy z przecinkiem lub jednostkami.
Tak. 1,0% często wynika z przyjęcia "ładnej" wartości bez obliczeń lub z błędnego mianownika. 0,33% i 0,1% to typowe skutki przesunięcia przecinka albo pomylenia mg z g. Dlatego zawsze zapisuj działania i jednostki, zamiast bazować na intuicji.
Ćwicz schemat: ujednolicenie jednostek → wybór typu stężenia → ułamek (składnik/całość) → ×100%. Rozwiązuj krótkie serie zadań z różnymi postaciami leku (maść, roztwór, zasypka) i po każdym wyniku rób oszacowanie, czy procent jest realistyczny.
info

Około 29% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z receptury aptecznej: stężenia i przeliczenia jednostek
  • Zadania rachunkowe z technologii postaci leku (stężenia, rozcieńczenia, przeliczenia)
  • Skrypt/sylabus do kwalifikacji technika farmaceutycznego dotyczący leków recepturowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego