KWALIFIKACJA MTL3 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 20.
Oblicz minimalną długość pasa blachy do wykonania 15 wytłoczek o średnicy 30 mm, jeżeli odległość między wykrojami wynosi 1,5 mm, a odległość między wykrojem a krawędzią blachy wynosi 2,0 mm.
Ilustracja przedstawia schematyczny rysunek techniczny związany z procesem wykrawania blachy.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Długość pasa to suma: marginesy od krawędzi na obu końcach + długości wszystkich wykrojów + odstępy między kolejnymi wykrojami.
Liczymy: 2×2,0 mm + 15×30 mm + 14×1,5 mm = 4 + 450 + 21 = 475,0 mm. Kluczowe jest, że między 15 wykrojami są 14 przerwy.

Pełne wyjaśnienie:

Aby obliczyć minimalną długość pasa blachy potrzebną do wykonania szeregu wykrojów/wytłoczek w jednym rzędzie, sumuje się trzy składniki:

  • marginesy od krawędzi – odległość między skrajnym wykrojem a końcem pasa (zwykle występuje na początku i na końcu),
  • długość zajęta przez same wykroje – liczba elementów razy ich wymiar w kierunku posuwu (tu: średnica 30 mm),
  • odstępy między wykrojami – przerwy materiału pomiędzy kolejnymi elementami.

W zadaniu mamy 15 wytłoczek o średnicy 30 mm. Jeśli układ jest jednorzędowy, to w kierunku długości pasa każdy element "zajmuje" 30 mm. Suma długości elementów wynosi więc 15 × 30 mm = 450 mm.

Odstęp między wykrojami to 1,5 mm, ale bardzo ważne jest policzenie ile jest takich odstępów. Przy 15 elementach ustawionych kolejno odstęp występuje tylko między sąsiednimi parami, czyli jest ich 15 − 1 = 14. Zatem łączna długość przerw to 14 × 1,5 mm = 21 mm.

Na końcach pasa trzeba jeszcze doliczyć odległość od wykroju do krawędzi blachy 2,0 mm. Ponieważ są dwa końce (początek i koniec pasa), dodajemy 2 × 2,0 mm = 4 mm.

Łącznie:

L = 2×2,0 + 15×30 + 14×1,5 = 4 + 450 + 21 = 475,0 mm.

Dlaczego pozostałe wyniki są błędne? Zaniżone wartości zwykle wynikają z pominięcia jednego z członów (marginesów albo części odstępów) albo z przyjęcia złej liczby przerw. Zawyżona wartość może wynikać z doliczenia odstępu "na końcu" mimo braku kolejnego wykroju lub z podwójnego uwzględnienia marginesu.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze wykonaj szybkie oszacowanie. Sama suma średnic to 450 mm, więc poprawny wynik musi być nieco większy (o marginesy i przerwy), co prowadzi do okolic 475 mm.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Odstępy są tylko między sąsiednimi elementami. Dlatego dla n wykrojów w szeregu liczba przerw wynosi n−1. Dla 15 wykrojów mamy 14 odstępów. To częsty punkt, na którym traci się punkty w zadaniach z rozkroju.
Margines "od wykroju do krawędzi blachy" w układzie wzdłużnym dotyczy skrajnych wykrojów: pierwszego i ostatniego. Są więc dwa końce pasa, a nie 15 marginesów. Stąd dodaje się 2 × 2,0 mm, aby zapewnić wymagany zapas materiału na obu końcach.
To minimalny mostek materiału pozostający pomiędzy dwoma sąsiednimi wykrojami. Zapewnia on ciągłość pasa, poprawny posuw oraz ogranicza ryzyko zniekształceń i pęknięć podczas wykrawania. W obliczeniach jest to dodatek do długości całkowitej, powtarzany dla każdej przerwy.
Dla układu jednorzędowego wzdłuż posuwu można przyjąć schemat: L = 2a + n·d + (n−1)·p, gdzie a to margines od krawędzi, d to wymiar elementu w kierunku posuwu (tu średnica), a p to odstęp między wykrojami. Potem podstawiasz dane i sumujesz.
Tak, jeżeli wykroje są ustawione w jednym rzędzie i liczymy długość pasa w kierunku posuwu, a element jest kołowy. Wtedy wymiar w tym kierunku odpowiada średnicy. Gdyby element był innego kształtu lub obracany, trzeba by użyć wymiaru gabarytowego w kierunku posuwu.
Najczęściej: (1) przyjęcie 15 odstępów zamiast 14, (2) doliczenie marginesu do każdego wykroju, (3) pominięcie jednego z marginesów na końcach, (4) nieuwzględnienie odstępów w ogóle, (5) brak sprawdzenia, czy wynik jest większy niż suma średnic.
Zrób oszacowanie: 15 × 30 mm = 450 mm to absolutne minimum bez przerw i bez marginesów. Dodatki to 14 × 1,5 mm = 21 mm oraz 2 × 2 mm = 4 mm. Razem +25 mm. 450 + 25 = 475 mm. Jeśli wynik jest mniejszy niż 450 mm, na pewno jest błędny.
W zadaniach egzaminacyjnych uwzględnia się tylko te dane, które podano w treści. Jeżeli nie podano naddatków technologicznych (np. luzu, szerokości szczeliny, strat na odcinanie), nie należy ich dopisywać. Kluczowe jest poprawne użycie średnicy, odstępów i marginesów.
Inaczej liczy się, gdy margines dotyczy szerokości pasa (boki) albo gdy układ jest wielorzędowy i zadanie dotyczy innego kierunku wymiarowania. Wtedy trzeba rozróżnić: marginesy wzdłuż posuwu i marginesy poprzeczne. Bez takiego doprecyzowania stosuje się typowy zapis dla długości.
Najlepiej ćwiczyć krótkie schematy: liczba przerw n−1, dodawanie marginesów na końcach oraz szybkie oszacowania. Rozwiązuj zestawy z różną liczbą elementów i odstępów, zapisuj wzory i wykonuj kontrolę wyniku. To poprawia tempo i ogranicza błędy rutynowe.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 63% zdających egzamin. średnie

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z technologii tłoczenia/wykrawania blach (rozdziały: rozkrój, skok, pas blachy)
  • Zadania rachunkowe z rozkroju materiału w procesach tłoczenia (arkusze ćwiczeń)
  • Instrukcje stanowiskowe w zakładzie dotyczące ustawiania skoku posuwu i marginesów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego