KWALIFIKACJA CHM3 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 39.
Odczytaj na podstawie wykresu, w jakim stanie skupienia występuje woda w temp. 373K i pod ciśnieniem 100 barów.
Ilustracja przedstawia wykres fazowy wody, który jest używany w kontekście kwalifikacji zawodowych związanych z techniką
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przy ciśnieniu 100 bar temperatura wrzenia wody jest znacznie wyższa niż 373 K.
Dlatego punkt (373 K, 100 bar) na wykresie fazowym leży w obszarze cieczy, a nie pary. "Ciało stałe" dotyczy niskich temperatur, a "sublimat" odnosi się do przejścia stałe–gaz, nie do tych warunków.

Pełne wyjaśnienie:

Wykres fazowy wody pokazuje, w jakim stanie skupienia znajduje się woda dla danej temperatury i ciśnienia. Kluczowe jest, że granica między cieczą a parą (krzywa równowagi ciecz–para) przesuwa się wraz z ciśnieniem: im wyższe ciśnienie, tym wyższa temperatura wrzenia.

Dla T = 373 K (około 100°C) wielu uczniów automatycznie kojarzy wodę z wrzeniem, ale to skojarzenie dotyczy warunków bliskich ciśnieniu atmosferycznemu. Przy p = 100 bar woda nie musi wrzeć w 373 K, bo aby pojawiła się faza pary w równowadze z cieczą, potrzebna jest znacznie wyższa temperatura. Na diagramie T–p punkt o tak wysokim ciśnieniu i umiarkowanej temperaturze znajduje się więc po stronie cieczy (w praktyce: cieczy sprężonej/subchłodzonej).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Pary." – para występuje po przekroczeniu krzywej ciecz–para (lub przy odpowiednio wysokiej temperaturze dla danego ciśnienia). W 373 K przy 100 bar jest zbyt "zimno", aby woda była parą nasyconą; na wykresie ten punkt pozostaje w obszarze cieczy.
  • "Sublimatu." – sublimacja to przejście ze stanu stałego do gazowego. Warunki 373 K i 100 bar nie odpowiadają obszarowi, gdzie rozważa się sublimację lodu; dotyczą wysokich temperatur, a nie obszaru stałego.
  • "Ciała stałego." – stan stały wody (lód) występuje przy znacznie niższych temperaturach; 373 K jest daleko powyżej temperatur typowych dla fazy stałej, więc na wykresie nie będzie to obszar lodu.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze czytaj obie współrzędne punktu (T i p) i dopiero potem sprawdzaj, w którym obszarze diagramu leży punkt. Najczęstszy błąd to przeniesienie "100°C = para" z warunków 1 bar na wysokie ciśnienia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wykres fazowy wody pokazuje, w jakiej fazie (ciało stałe, ciecz, para) znajduje się woda w zależności od temperatury i ciśnienia. Ułatwia przewidywanie wrzenia, topnienia i przejść fazowych w procesach laboratoryjnych oraz technicznych.
Zaznaczasz punkt o zadanej temperaturze i ciśnieniu, a następnie sprawdzasz, w jakim obszarze diagramu leży. Granice obszarów wyznaczają krzywe równowagi fazowej (np. ciecz–para). Obszar, w którym znajduje się punkt, wskazuje stan skupienia.
373 K odpowiada ok. 100°C, ale wrzenie w 100°C dotyczy głównie ciśnienia bliskiego atmosferycznemu. Gdy ciśnienie rośnie, rośnie też temperatura wrzenia, więc przy wysokim ciśnieniu w 373 K woda może pozostać cieczą.
Wysokie ciśnienie przesuwa granicę ciecz–para w stronę wyższych temperatur. Oznacza to, że aby woda przeszła w parę przy 100 bar, potrzebna jest wyższa temperatura niż przy 1 bar. Dlatego w umiarkowanej temperaturze woda często pozostaje cieczą.
Para nasycona to para w równowadze z cieczą na granicy ciecz–para. Na wykresie fazowym odpowiada punktom leżącym na krzywej ciecz–para. Po jednej stronie tej krzywej jest ciecz, po drugiej – para (gaz).
Tak, ale tylko w warunkach, w których zachodzi sublimacja, czyli przejście stałe–gaz (np. dla lodu przy niskich ciśnieniach). Wysoka temperatura rzędu 373 K i wysokie ciśnienie nie są typowymi warunkami, w których rozważa się sublimację wody.
Najczęstsze błędy to: pomylenie osi (temperatura vs ciśnienie), nieuwzględnienie skali (np. bar vs MPa), zakotwiczenie na warunkach normalnych (1 bar), oraz odczyt "na pamięć" bez sprawdzenia, po której stronie krzywej granicznej leży punkt.
Przeliczenie jest proste: t[°C] = T[K] − 273,15. Dla 373 K otrzymujesz ok. 99,85°C (zwyczajowo zaokrągla się do 100°C). To pomaga w intuicyjnym rozumieniu temperatur, ale nie zastępuje odczytu z wykresu przy zadanym ciśnieniu.
Ma znaczenie np. w pracy z autoklawami, reaktorami ciśnieniowymi, układami ekstrakcji i instalacjami z ogrzewaniem pod ciśnieniem. Znajomość fazy medium wpływa na dobór naczyń, zabezpieczeń, procedur chłodzenia oraz ocenę ryzyka gwałtownego wrzenia.
Ćwicz systematycznie: (1) rozpoznawaj osie i jednostki, (2) lokalizuj punkt dla zadanych T i p, (3) identyfikuj obszar fazy i krzywe graniczne, (4) sprawdzaj, czy odpowiedź ma sens fizyczny. Pomaga też porównywanie kilku punktów na tym samym wykresie.
info

Statystycznie 37% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Przy ciśnieniu 100 bar temperatura wrzenia wody jest znacznie wyższa niż 373 K.Dlatego punkt (373 K, 100 bar) na wykresie fazowym leży w obszarze cieczy, a nie pary."

Źródła:

  • NIST Chemistry WebBook: Water (H2O) – Thermodynamic properties / phase behavior, https://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=C7732185 (dostęp: 2026-02-28)
  • IAPWS Industrial Formulation 1997 for the Thermodynamic Properties of Water and Steam (IF97), dokument IAPWS – opis zależności własności od T i p (wersja publikacji IAPWS, dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Tablice parowe i wykresy własności wody (para wodna / woda ciekła)
  • Podstawy termodynamiki technicznej (diagramy fazowe)
  • Materiały dydaktyczne z chemii fizycznej: równowagi fazowe

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego