KWALIFIKACJA PGF5 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 9.
Określ wymiary arkusza, którego należy użyć do wydrukowania pojedynczej okładki do książki formatu A5, gdy spady mają po 3 mm, a grzbiet okładki 15 mm.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Format A5 ma 148×210 mm.
Szerokość rozłożonej okładki to 148+15+148=311 mm, a po dodaniu spadów po 3 mm z lewej i prawej: 311+6=317 mm. Wysokość po spadach: 210+6=216 mm. Z podanych opcji minimalny arkusz, na którym to się zmieści, to 350×250 mm.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu trzeba obliczyć wymiar rozłożonej okładki (tył + grzbiet + przód) oraz doliczyć spady. Format A5 jest formatem netto (po obcięciu), więc do druku przygotowuje się format brutto ze spadami.

1) Wymiary A5
A5 = 148 × 210 mm.

2) Szerokość rozkładówki okładki (bez spadów)

  • tył: 148 mm
  • grzbiet: 15 mm
  • przód: 148 mm

Razem: 148 + 15 + 148 = 311 mm.

3) Dodanie spadów
Spad 3 mm liczy się na każdej krawędzi zewnętrznej, więc w poziomie i pionie dodajemy po 2 × 3 mm:

  • szerokość brutto: 311 + 6 = 317 mm
  • wysokość brutto: 210 + 6 = 216 mm

4) Dobór arkusza z odpowiedzi
Pytanie dotyczy doboru arkusza, którego należy użyć, czyli w praktyce minimalnego formatu podłoża, na którym da się wydrukować pojedynczą okładkę o wymiarze co najmniej 317 × 216 mm.

Arkusz 297 × 210 mm jest za mały zarówno na szerokość, jak i na wysokość, więc odpada. Pozostałe formaty są większe; spośród nich 350 × 250 mm jest najmniejszym, który spełnia warunek "musi się zmieścić", dlatego jest właściwym wyborem w teście jednokrotnego wyboru.

Duże formaty 460 × 640 mm oraz 610 × 860 mm także pozwolą wykonać wydruk, ale nie są odpowiedzią optymalną, jeśli pytanie rozumiemy jako dobór arkusza do wykonania jednej okładki z minimalnym "zapasem" formatu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Szerokość rozłożonej okładki to suma: tył + grzbiet + przód. Dla A5 przyjmujesz 148 mm na tył i 148 mm na przód, a następnie dodajesz szerokość grzbietu (np. 15 mm). Dopiero potem doliczasz spady na zewnętrznych krawędziach.
Spad to dodatkowy margines grafiki poza linią cięcia, np. 3 mm z każdej strony. Dzięki temu po przycięciu arkusza nie powstają białe paski na krawędziach. W praktyce spad dodaje się do wymiaru netto, tworząc format brutto do druku.
Wymiar zwiększa się o spad na obie krawędzie danego kierunku, czyli zwykle o 2×3 mm w poziomie i 2×3 mm w pionie. Typowy błąd to dodanie tylko 3 mm, jakby spad był tylko z jednej strony arkusza.
Format A5 ma wymiary 148 × 210 mm (szerokość × wysokość). W zadaniach poligraficznych to zwykle format netto po obcięciu, więc do druku trzeba doliczyć spady, a przy okładce także grzbiet i drugą stronę.
Okładka w rozkładówce składa się z dwóch płaszczyzn: tyłu i przodu. Każda z nich ma szerokość odpowiadającą formatowi książki (dla A5 to 148 mm). Pomiędzy nimi znajduje się grzbiet o szerokości zależnej od grubości bloku.
Grzbiet dodajesz zawsze wtedy, gdy okładka ma być drukowana jako jedna rozkładówka (tył–grzbiet–przód) i książka ma oprawę ze zdefiniowaną szerokością grzbietu. W obliczeniach zwiększa on wyłącznie szerokość, nie wysokość.
Najpierw liczysz wymagany rozmiar okładki brutto (rozkładówka + spady). Następnie wybierasz arkusz, którego oba wymiary są nie mniejsze niż wyliczone wartości. Jeśli w odpowiedziach jest kilka pasujących, zwykle szuka się najmniejszego formatu spełniającego warunek.
Zwykle nie, bo 297 × 210 mm odpowiada mniej więcej A4 i nie uwzględnia faktu, że okładka jest rozkładówką (ma tył i przód obok siebie) oraz ma grzbiet i spady. Po przeliczeniu szerokości okładki brutto okazuje się, że potrzeba znacznie więcej niż 297 mm.
Najczęstsze pomyłki to: doliczanie spadu tylko z jednej strony, nieuwzględnienie grzbietu w szerokości, mylenie formatu netto z brutto oraz liczenie okładki jak jednej strony A5 zamiast rozkładówki. Pomaga rysunek pomocniczy: tył | grzbiet | przód.
Warto wykuć wymiary serii A (A4, A5, A3), ćwiczyć dodawanie spadów (zawsze 2×) i liczenie rozkładówek (2×szerokość + grzbiet). Rób krótkie zadania "na kartce" i sprawdzaj, czy wynik ma sens w kontekście doboru arkusza do druku.
info

Statystycznie 50% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • ISO 216:2007, "Writing paper and certain classes of printed matter — Trimmed sizes — A and B series", tabela formatów (A5).
  • Wikipedia: "A5 size" (wymiary 148 × 210 mm) – https://en.wikipedia.org/wiki/Paper_size#A_series - dostęp 2026-02-27
  • Adobe InDesign User Guide: Bleed and slug (opis spadów i dodawania zapasu do formatu) – https://helpx.adobe.com/indesign/using/bleed-slug.html - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z przygotowania do druku (DTP): spady, format netto/brutto, okładki
  • Dokumentacja/poradniki producentów oprogramowania DTP (np. ustawianie spadów)
  • Norma ISO 216 (formaty papieru) – do utrwalenia wymiarów serii A

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego