Klasyfikacja operacji gospodarczych według wpływu na bilans polega na odpowiedzi na dwa pytania: czy zmieniają się aktywa i czy zmieniają się pasywa, a następnie czy rośnie/maleje suma bilansowa.
W zdarzeniu: "Wpłata do kasy przez pracownika niewykorzystanej zaliczki na pokrycie kosztów podróży służbowej" dzieją się dwie rzeczy jednocześnie:
- Kasa (środki pieniężne) zwiększa się – do firmy wraca gotówka.
- Rozrachunki z pracownikiem z tytułu zaliczki zmniejszają się – pracownik rozlicza się z otrzymanej wcześniej kwoty, więc "należność" firmy od pracownika maleje.
Obie te pozycje są po stronie aktywów. Oznacza to, że następuje tylko przesunięcie wewnątrz aktywów: mniej rozrachunków, więcej gotówki. Pasywa (zobowiązania i kapitały) pozostają bez zmian, a suma bilansowa nie rośnie i nie maleje. Taki mechanizm to definicja operacji aktywnej.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?
- "pasywnej" – operacja pasywna dotyczy wyłącznie pasywów (np. przesunięcia między zobowiązaniami), a tutaj zmiany dotyczą składników majątku (kasy i rozrachunków).
- "aktywno-pasywnej zwiększającej" – wymaga jednoczesnego wzrostu aktywów i pasywów (np. zakup towaru na kredyt). Tu pasywa nie rosną.
- "aktywno-pasywnej zmniejszającej" – wymaga jednoczesnego spadku aktywów i pasywów (np. spłata zobowiązania gotówką). W zwrocie zaliczki nie spłaca się zobowiązania firmy wobec kogoś, tylko rozlicza należność od pracownika, więc pasywa nie maleją.
W praktyce warto stosować prosty test: jeśli po operacji nie zmieniają się zobowiązania ani kapitał, a zmiany zachodzą wyłącznie w aktywach, to jest to operacja aktywna.
