W gminie funkcjonują dwa podstawowe rodzaje organów: organ stanowiący i kontrolny oraz organ wykonawczy. Organ stanowiący podejmuje rozstrzygnięcia w formie uchwał (np. dotyczące kierunków działania gminy, lokalnych regulacji, organizacji pracy jednostek), a jednocześnie pełni rolę kontrolną wobec wykonywania zadań przez organ wykonawczy i podległe struktury.
Odpowiedź "rada gminy." jest poprawna, ponieważ to właśnie rada gminy pełni funkcję organu stanowiącego oraz kontrolnego na szczeblu gminy. W praktyce oznacza to, że rada tworzy lokalne prawo i rozstrzygnięcia w ramach kompetencji gminy oraz ocenia i kontroluje sposób realizacji zadań przez organ wykonawczy.
Pozostałe odpowiedzi nie spełniają kryterium "stanowiący i kontrolny":
- "wójt." – jest organem wykonawczym w gminie (typowo w gminie wiejskiej). Wykonuje uchwały rady i realizuje zadania gminy, ale nie jest organem stanowiącym ani kontrolnym.
- "burmistrz." – również jest organem wykonawczym (w gminie miejskiej lub miejsko-wiejskiej). Tak jak wójt, odpowiada za wykonywanie uchwał i bieżące kierowanie sprawami gminy, a nie za stanowienie i kontrolę w znaczeniu ustrojowym.
- "sołtys." – pełni funkcję na poziomie jednostki pomocniczej (sołectwa). Może reprezentować mieszkańców sołectwa i wykonywać zadania wynikające z organizacji sołectwa, ale nie jest organem gminy w sensie organu stanowiącego i kontrolnego.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się zestaw "stanowiący i kontrolny", najczęściej chodzi o radę (radę gminy/powiatu/sejmik województwa), a gdy "wykonawczy" – o wójta/burmistrza/prezydenta miasta lub zarząd na wyższych szczeblach.
