KWALIFIKACJA CHM5 - WRZESIEŃ 2014

PYTANIE NR 5.
Podczas badania komponentów środowiska w parku miejskim stwierdzono, że liście drzew żółkną, schną i obumierają. Oznaczenie którego wskaźnika pozwoli na stwierdzenie przyczyny tego zjawiska?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Objawy żółknięcia, zasychania i obumierania liści mogą wynikać z fitotoksycznego działania zanieczyszczeń powietrza. Dwutlenek siarki uszkadza tkanki liści (m.in. powoduje chlorozy i nekrozy), dlatego jego oznaczenie pomaga wskazać przyczynę. Pozostałe opcje dotyczą innych komponentów środowiska.

Pełne wyjaśnienie:

W opisie obserwuje się: żółknięcie, zasychanie i obumieranie liści. Taki zestaw objawów jest typowy dla stresu środowiskowego, a w warunkach miejskich jedną z klasycznych przyczyn są zanieczyszczenia powietrza o działaniu fitotoksycznym.

Odpowiedź "dwutlenku siarki" jest właściwa, ponieważ SO2 po wniknięciu do liści (przez aparaty szparkowe) może prowadzić do uszkodzeń tkanek i zaburzeń procesów fizjologicznych. W praktyce terenowej takie oddziaływanie może objawiać się m.in. chlorozą (żółknięciem), przechodzącą w nekrozy i zasychanie fragmentów blaszki liściowej, a w konsekwencji obumieranie liści.

Dlaczego pozostałe propozycje nie pasują do sytuacji?

  • "DDT" to pestycyd (historycznie stosowany), którego obecność wiąże się głównie z problemami skażenia środowiska i bioakumulacji. Nie jest to typowy, bezpośredni wskaźnik wyjaśniający ostre, widoczne uszkodzenia liści w parku miejskim obserwowane jako żółknięcie i zasychanie całych koron.
  • "dwutlenku węgla" to gaz cieplarniany; w typowych stężeniach atmosferycznych nie jest wskaźnikiem, który wprost tłumaczy takie objawy uszkodzeń liści. W kontekście roślin CO2 jest też substratem fotosyntezy, więc samo wskazanie CO2 nie jest trafnym tropem diagnostycznym dla takich symptomów.
  • "BZT5" (biochemiczne zapotrzebowanie tlenu w 5 dób) jest wskaźnikiem jakości wody/ścieków, używanym do oceny obciążenia materią organiczną. Nie służy do rozpoznawania przyczyn uszkodzeń liści drzew w parku w kontekście jakości powietrza.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawiają się objawy na roślinach (liście, igły) i nie ma informacji o podlewaniu czy chorobach, warto rozważyć klasyczne zanieczyszczenia powietrza oddziałujące na roślinność (gazy drażniące). Jednocześnie zawsze dopasuj wskaźnik do komponentu środowiska: powietrze vs woda vs gleba.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Fitotoksyczność to szkodliwe oddziaływanie zanieczyszczeń na rośliny. Objawia się m.in. chlorozą (żółknięciem), plamami nekrotycznymi, zasychaniem brzegów liści i ograniczeniem wzrostu. W miastach dotyczy zwłaszcza gazów i pyłów, które wnikają do liści lub osiadają na ich powierzchni.
SO2 może wnikać do liści przez aparaty szparkowe i zaburzać procesy fizjologiczne, prowadząc do uszkodzeń tkanek. Skutkiem mogą być chlorozy i nekrozy, a przy większym obciążeniu także zasychanie fragmentów blaszki liściowej i przedwczesne opadanie liści.
Najprościej dopasować objawy i wskaźnik do komponentu środowiska. Uszkodzenia liści w parku miejskim często sugerują stres powietrzny (np. gazy, pyły). Wskaźniki takie jak BZT5 dotyczą wód/ścieków, więc pasują do pytań o rzeki, ścieki, jeziora, a nie o stan liści drzew.
BZT5 to biochemiczne zapotrzebowanie tlenu w 5 dób – parametr opisujący, ile tlenu zużyją mikroorganizmy na rozkład materii organicznej w próbce wody. Jest to wskaźnik jakości wody/ścieków. Nie służy do diagnozy przyczyn żółknięcia liści w związku z jakością powietrza.
W typowym kontekście monitoringu środowiska miejskiego CO2 nie jest najlepszym wskaźnikiem do wyjaśniania takich objawów. CO2 to przede wszystkim gaz cieplarniany i substrat fotosyntezy. Objawy typu chloroza i nekroza liści częściej łączy się z innymi zanieczyszczeniami powietrza lub stresem wodnym i termicznym.
Poza SO2 negatywnie na rośliny mogą wpływać m.in. ozon troposferyczny, tlenki azotu oraz pył zawieszony (przez osadzanie na liściach i pośrednie zaburzenia). Na egzaminie warto kojarzyć: objawy na liściach ↔ zanieczyszczenia powietrza, a parametry typu BZT5 ↔ jakość wody.
Bioindykację stosuje się, gdy chcemy ocenić wpływ środowiska na organizmy żywe, np. w miastach przy ocenie jakości powietrza i oddziaływań komunikacyjnych lub przemysłowych. Rośliny reagują objawami (chlorozy, nekrozy), które mogą naprowadzić na dobór właściwych pomiarów chemicznych.
Częsty błąd to wybór wskaźnika z innego komponentu środowiska (np. parametru wody do opisu powietrza). Drugi błąd to kierowanie się "głośną" nazwą (CO2, DDT) zamiast analizą objawów i mechanizmu. Warto pytać siebie: co mierzę (powietrze/woda/gleba) i co wyjaśnia obserwację?
W praktyce wykorzystuje się automatyczne stacje monitoringu powietrza lub pomiary okresowe metodami referencyjnymi/uznanymi w laboratoriach środowiskowych. Na egzaminie zwykle nie jest wymagany szczegół aparatury, tylko dobór właściwego wskaźnika (SO2) do zjawiska związanego z uszkodzeniami roślin.
Ułóż mapę: komponent (powietrze/woda/gleba/biota) → typowe wskaźnikiobjawy. Ćwicz rozpoznawanie, które parametry dotyczą wody (np. BZT5), a które powietrza (np. SO2). Pomaga też rozwiązywanie zadań sytuacyjnych z opisem obserwacji.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 45% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Objawy żółknięcia, zasychania i obumierania liści mogą wynikać z fitotoksycznego działania zanieczyszczeń powietrza."

Źródła:

  • U.S. Environmental Protection Agency (EPA) – "Sulfur Dioxide (SO2) Pollution" (informacje o skutkach i oddziaływaniu) https://www.epa.gov/so2-pollution - dostęp 2026-03-01
  • World Health Organization (WHO) – "Air quality guidelines for particulate matter, ozone, nitrogen dioxide and sulfur dioxide. Global update 2005" (rozdziały dot. SO2 i skutków) https://apps.who.int/iris/handle/10665/69477 - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z zakresu ochrony powietrza i oddziaływania zanieczyszczeń na biotę
  • Podręczniki/kompendia o bioindykacji i fitotoksyczności zanieczyszczeń gazowych
  • Wytyczne i opracowania instytucji środowiskowych dotyczące skutków SO2 dla roślin

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego