KWALIFIKACJA MEC8 - TEST WIEDZY NR 3

PYTANIE NR 10.
Podczas pracy na tokarce ślusarz musi zastosować siłę do obrabianego elementu. Jeżeli siła ta wynosi 100 N i jest skierowana pod kątem 45 stopni do powierzchni elementu, jaką wartość ma składowa siły normalnej do powierzchni elementu?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Składowa normalna jest prostopadła do powierzchni. Skoro siła 100 N jest pod kątem 45° do powierzchni (płaszczyzny), to do normalnej ma także 45°. Zatem składowa normalna wynosi: Fn = F · sin 45° = 100 · 0,707 ≈ 70,7 N.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu podano siłę F = 100 N działającą na element oraz informację, że wektor siły jest skierowany pod kątem 45° do powierzchni. Aby wyznaczyć składową normalną, trzeba rozłożyć siłę na dwie prostopadłe składowe:

  • składową normalną – prostopadłą do powierzchni,
  • składową styczną – równoległą do powierzchni.

Kluczowe jest poprawne zinterpretowanie kąta. Jeżeli kąt 45° jest dany do powierzchni (płaszczyzny), to kąt między siłą a normalną do tej powierzchni jest również równy 45° (bo normalna jest prostopadła do powierzchni, a kąty do dwóch prostopadłych kierunków sumują się do 90°; przy 45° otrzymujemy symetrię).

Składową normalną liczymy jako rzut siły na kierunek normalny. Dla kąta mierzonego do powierzchni wygodnie użyć sinusa:

Fn = F · sin(45°)

Ponieważ sin 45° = √2/2 ≈ 0,707, to:

Fn = 100 N · 0,707 ≈ 70,7 N

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "100 N" pomija rozkład na składowe – składowa nie może równać się całej sile, gdy kierunek działania nie jest dokładnie prostopadły do powierzchni.
  • "141,4 N" sugeruje błąd rachunkowy (np. dzielenie przez 0,707 zamiast mnożenia). Składowa nie może być większa niż wartość wektora siły.
  • "200 N" jest sprzeczne z geometrią wektorów: żadna składowa pojedynczej siły 100 N nie przekroczy 100 N.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze narysuj mały szkic z powierzchnią, normalną i wektorem siły. Dopiero potem zdecyduj, czy używasz sin czy cos – to minimalizuje pomyłkę z kątem.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Składowa normalna to część siły działająca prostopadle do danej powierzchni. Opisuje nacisk/dociśnięcie elementu do podłoża lub narzędzia. W obliczeniach powstaje przez rozkład wektora siły na kierunek normalny i styczny.
Gdy kąt jest podany do powierzchni (płaszczyzny), składową normalną wyznacza się zwykle jako Fn = F · sin(α), bo wtedy sinus odnosi się do "wysokości" względem powierzchni. Najpierw zrób szkic i zaznacz normalną.
Bo 100 N to wartość całej siły, a składowa normalna jest tylko jej "częścią". Przy 45° do powierzchni tylko część siły dociska element prostopadle. Matematycznie: sin 45° ≈ 0,707, więc 100 N · 0,707 ≈ 70,7 N.
Nie. Składowe są rzutami jednego wektora na osie, więc ich wartości (bezwzględne) nie przekraczają wartości wektora wyjściowego. Jeśli w obliczeniach wyszło więcej niż 100 N z siły 100 N, to zwykle oznacza złą funkcję (sin/cos) albo błędne działanie.
Zasada praktyczna: cos bierze się do składowej "przyległej" do danego kąta, a sin do "naprzeciwległej". Najpewniejsza metoda to szkic: narysuj powierzchnię, normalną i wektor siły, a potem zaznacz, gdzie jest podany kąt.
Składowa normalna wiąże się z dociskiem elementu i obciążeniem mocowania, uchwytu oraz podpór. Zbyt duża może zwiększać odkształcenia i zużycie, a zbyt mała sprzyja poślizgowi lub drganiom. Dlatego rozumienie rozkładu sił pomaga ocenić warunki obróbki.
Oznacza to, że wektor siły nie działa ani idealnie równolegle, ani idealnie prostopadle do tej powierzchni. Taki przypadek wymaga rozłożenia siły na składową prostopadłą (normalną) i równoległą (styczną), bo każda z nich ma inne skutki mechaniczne.
Zależy od treści. W mechanice często podaje się kąt do kierunku normalnego, gdy interesuje nas nacisk, albo do płaszczyzny, gdy opisujemy działanie "po powierzchni". Jeśli kąt jest do normalnej, to składowa normalna zwykle ma postać F·cos(α).
Dla 45° wartości są takie same: sin 45° = cos 45° = √2/2 ≈ 0,707. Pomaga skojarzenie z trójkątem prostokątnym równoramiennym (ramiona równe). Na egzaminie wystarczy pamiętać przybliżenie 0,707 do szybkich obliczeń.
Najczęstsze to: źle odczytany kąt (do powierzchni vs do normalnej), wybór niewłaściwej funkcji (sin/cos), pominięcie szkicu oraz błędy rachunkowe (dzielenie zamiast mnożenia). Dobra praktyka: szkic + sprawdzenie, czy wynik składowej nie przekracza F.
info

Około 41% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że składowa normalna jest prostopadła do powierzchni.

Źródła:

  • Wikipedia: "Składowa wektora" (rzuty i rozkład na składowe) – https://pl.wikipedia.org/wiki/Sk%C5%82adowa_wektora (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia: "Sinus" (wartości funkcji, w tym sin 45°) – https://pl.wikipedia.org/wiki/Sinus (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia: "Cosinus" (wartości funkcji, w tym cos 45°) – https://pl.wikipedia.org/wiki/Cosinus (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z podstaw mechaniki (rozkład sił na składowe, rzuty wektorów)
  • Zestawy zadań z trygonometrii (sin/cos/tan dla kątów charakterystycznych)
  • Podręczniki/ćwiczenia z fizyki technicznej dla szkół branżowych/technikum

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego