KWALIFIKACJA MOT5 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 36.
Podczas wymiany uszkodzonego wałka sprzęgłowego stwierdzono luz osiowy jego łożyska wynoszący 1,175 mm. Podkładka regulacyjna, którą należy dobrać na podstawie danych z tabeli, będzie miała grubość
Ilustracja przedstawia tabelę, która jest częścią pytania egzaminacyjnego związanego z kwalifikacją M18 dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dobór podkładki wykonuje się przez odczyt z tabeli producenta dla zmierzonego luzu osiowego.
Dla luzu 1,175 mm należy wybrać wiersz z zakresem 1,175–1,199 mm, któremu odpowiada grubość podkładki 1,150 mm. Nie należy mylić wartości luzu z grubością podkładki.

Pełne wyjaśnienie:

W naprawie skrzyni biegów i elementów współpracujących z wałkiem sprzęgłowym ważna jest prawidłowa regulacja luzu osiowego łożyska. Luz osiowy oznacza możliwość przesunięcia elementu wzdłuż osi obrotu. Jeśli jest zbyt duży, mogą pojawić się hałas, wibracje i przyspieszone zużycie. Jeśli jest zbyt mały, rośnie tarcie, temperatura pracy i ryzyko uszkodzenia.

Regulację wykonuje się poprzez dobór podkładki regulacyjnej na podstawie pomiaru i tabeli producenta. Typowa procedura wygląda tak:

  • zmierzyć luz osiowy (np. czujnikiem zegarowym),
  • odczytać z tabeli zakres obejmujący uzyskany wynik,
  • dobrać przypisaną do tego zakresu grubość podkładki,
  • po montażu ponownie sprawdzić luz.

W tym zadaniu zmierzono luz 1,175 mm. Należy więc znaleźć w tabeli przedział 1,175–1,199 mm. Ponieważ 1,175 mm jest wartością graniczną tego zakresu, traktuje się ją jako należącą do przedziału. Tabela przypisuje temu zakresowi podkładkę o grubości 1,150 mm, więc to jest poprawna odpowiedź.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • 1,775–1,799 mm oraz 1,200–1,224 mm: to zapis przedziałów, a nie pojedyncza wartość grubości podkładki; dodatkowo nie odpowiadają zakresowi luzu 1,175 mm.
  • 1,175 mm: to wartość zmierzonego luzu, a nie wynik odczytu grubości podkładki. To typowa pułapka polegająca na utożsamieniu dwóch różnych parametrów.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze wykonuj krok "pomiar → właściwy przedział w tabeli → przypisana wartość" i zwracaj uwagę na wartości brzegowe przedziałów.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Luz osiowy to zakres przesuwu elementu wzdłuż osi obrotu. Reguluje się go, bo zbyt duży luz powoduje hałas i wibracje, a zbyt mały zwiększa tarcie i przegrzewanie. W skrzyniach biegów właściwy luz zapewnia poprawne łożyskowanie i trwałość części.
Najpierw mierzysz luz osiowy (np. czujnikiem zegarowym), potem w tabeli producenta wyszukujesz przedział obejmujący wynik pomiaru i odczytujesz przypisaną mu grubość podkładki. Po montażu wykonujesz pomiar kontrolny, aby potwierdzić prawidłową regulację.
Luz osiowy to efekt sumy tolerancji i ułożenia elementów, a podkładka ma go skompensować zgodnie z założeniem konstrukcyjnym. Tabela producenta uwzględnia docelowe wartości po dociśnięciu i ustawieniu łożyska, dlatego dobrana podkładka może mieć inną wartość niż sam odczyt luzu.
To zależy od konwencji tabeli producenta. W praktyce często spotyka się przedziały, w których wartości graniczne są włączone (np. zapis 1,175–1,199 obejmuje 1,175). Na egzaminie trzeba odczytać to dokładnie z tabeli i nie "przesuwać" granicy intuicyjnie do sąsiedniego wiersza.
Zbyt duży luz osiowy może powodować stuki, hałas, wibracje, a także niewłaściwe zazębienie i obciążenia elementów współpracujących. W dłuższym czasie prowadzi to do przyspieszonego zużycia łożysk, bieżni i wałków oraz pogorszenia kultury pracy napędu.
Zbyt mały luz oznacza nadmierne dociśnięcie elementów i wzrost tarcia. Skutkiem może być przegrzewanie łożyska, szybsze zużycie, zatarcie oraz spadek sprawności. Po naprawie objawia się to m.in. wzrostem temperatury, głośniejszą pracą i pogorszeniem trwałości podzespołu.
Najczęściej stosuje się czujnik zegarowy zamocowany stabilnie do obudowy, aby odczytać przemieszczenie osiowe wałka. W zależności od konstrukcji i dostępu używa się też innych przyrządów pomiarowych, ale kluczowe jest unieruchomienie bazy i wykonanie powtarzalnych pomiarów.
Tak. Pomiar po montażu jest konieczny, bo w trakcie składania elementy mogą się ułożyć inaczej niż podczas wstępnego pomiaru, a podkładka może mieć tolerancję wykonania. Kontrola pozwala wykryć błąd doboru, zanieczyszczenia, niewłaściwe osadzenie łożyska lub uszkodzenia współpracujących powierzchni.
Najczęstsze błędy to: mylenie luzu z grubością podkładki, wybór "najbliższej liczby" zamiast właściwego przedziału, pomijanie tego, jak traktowane są wartości graniczne, oraz nieuwzględnienie, że tabela podaje konkretną grubość, a nie zakres. Częsty jest też brak pomiaru kontrolnego.
Ćwicz schemat: pomiar → odczyt z tabeli → decyzja → kontrola. Ucz się czytać przedziały i wartości brzegowe oraz rozróżniać parametr mierzony (luz) od parametru dobieranego (podkładka). Rozwiązuj zadania na tabelach z dokumentacji serwisowej i zapisuj kroki postępowania.
info

Około 41% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • Robert Bosch (red.), "Technika samochodowa. Poradnik" – rozdziały dotyczące sprzęgła, skrzyni biegów oraz zasad montażu i regulacji (źródło książkowe, weryfikacja po tytule i spisie treści)

Materiały:

  • Podręczniki z zakresu budowy i naprawy skrzyń biegów oraz sprzęgieł (rozdziały o łożyskowaniu i regulacji luzów)
  • Katalogi/poradniki producentów łożysk opisujące luz osiowy i skutki niewłaściwego luzu
  • Instrukcje serwisowe producentów pojazdów (tabele doboru podkładek, procedury pomiaru czujnikiem)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego