Odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów pojawiają się wtedy, gdy materiały ujmuje się w stałej cenie ewidencyjnej, a rzeczywista cena nabycia (np. z faktury) różni się od tej ceny. Sama różnica (odchylenie) wymaga odrębnego ujęcia w księgach, aby łączna wartość zapasu odpowiadała zasadom wyceny.
W praktyce zapis odchyleń jest księgowaniem korygującym, a nie operacją magazynową. Z tego powodu właściwym dowodem jest "PK – polecenie księgowania", czyli dokument stosowany do wprowadzania do ksiąg zapisów wynikających z rozliczeń, korekt i przeksięgowań (w tym rozliczeń odchyleń).
Dlaczego pozostałe dokumenty nie pasują:
- "PW – przyjęcie wyrobów" dotyczy zwykle przyjęcia do magazynu wyrobów (a nie materiałów) i dokumentuje ruch magazynowy, nie zaś rozliczenie różnic cenowych.
- "F-ra zakupu" (faktura) jest kluczowa dla ustalenia ceny nabycia i rozrachunków z dostawcą, ale zapis samego odchylenia w ewidencji cen ewidencyjnych realizuje się typowo poprzez księgowanie wewnętrzne (PK), a nie samą fakturą jako dowodem odchyleń.
- "PZ – przyjęcie materiałów z zewnątrz" dokumentuje przyjęcie materiałów do magazynu (ruch ilościowo-wartościowy), jednak nie jest dokumentem dedykowanym do ujęcia i rozliczenia odchyleń jako osobnej pozycji księgowej.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy pytanie dotyczy księgowania korekt/rozliczeń (różnice, odchylenia, przeksięgowania), bardzo często właściwym dowodem jest dokument wewnętrzny typu PK, a dokumenty PZ/PW częściej odnoszą się do ruchu magazynowego.
