KWALIFIKACJA CHM5 - CZERWIEC 2010

PYTANIE NR 42.
Polski Związek Wędkarski planuje zarybić rzekę pstrągami należącymi do rodziny ryb łososiowatych. W tym celu zlecił wykonanie badań wody w rzece pod kątem jej przydatności dla bytowania ryb w warunkach naturalnych. Z analizy danych zawartych w tabeli wynika, że woda w rzece
Ilustracja przedstawia tabelę z wynikami badań jakości wody w rzece, która jest analizowana pod kątem przydatności do
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wyniki należy porównać z wymaganiami dla ryb łososiowatych. pH 8,0 mieści się w zakresie 6,0–9,0, BZT5 2,5 jest poniżej maksimum 3,0, a azotany(III) 0,009 są poniżej limitu 0,01. Przekroczony jest natomiast fosfor ogólny: 0,24 przy dopuszczalnym 0,2, więc woda nie spełnia wymagań dla pstrąga.

Pełne wyjaśnienie:

W ocenie przydatności wody do bytowania pstrągów kluczowe jest porównanie uzyskanych wyników z wymaganiami dla ryb łososiowatych (pstrągi należą do tej rodziny). W tabeli podano zarówno wyniki badań, jak i wartości graniczne, więc rozstrzygnięcie wynika bezpośrednio z odczytu.

Najpierw sprawdzamy każdy wskaźnik:

  • Odczyn (pH): wynik 8,0 mieści się w wymaganym przedziale 6,0–9,0, więc ten parametr nie dyskwalifikuje wody.
  • BZT5: wynik 2,5 mg O2/l jest niższy od wartości granicznej 3,0 mg O2/l. Ponieważ podany limit ma charakter maksymalny, mniejsza wartość oznacza mniejsze obciążenie substancjami organicznymi i jest korzystna.
  • Fosfor ogólny: wynik 0,24 mg PO4/l przekracza dopuszczalne maksimum 0,2 mg PO4/l. To jest jedyny parametr, który wyraźnie nie spełnia wymagań dla łososiowatych, a pojedyncze przekroczenie oznacza niespełnienie kryteriów.
  • Azotany(III): wynik 0,009 mg NO2/l jest poniżej limitu 0,01 mg NO2/l, więc również spełnia wymagania.

Z tego powodu poprawny wniosek brzmi: woda nie nadaje się do bytowania pstrągów ze względu na przekroczoną zawartość fosforu ogólnego. Fosfor jest wskaźnikiem dopływu biogenów i ryzyka eutrofizacji; jego nadmiar sprzyja zakwitom glonów i wtórnemu pogorszeniu warunków tlenowych, co szczególnie szkodzi rybom wymagającym wysokiej jakości wody.

Pozostałe propozycje odpowiedzi są błędne, bo opierają się na typowych nieporozumieniach: "zbyt niska wartość BZT5" jest logicznie niepoprawna (niższe BZT5 to zwykle lepiej), "spełnia wymagania" ignoruje przekroczenie fosforu, a "zbyt niska zawartość azotanów(III)" myli kierunek oceny limitu (ważne jest nieprzekroczenie maksimum).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Fosfor ogólny to wskaźnik ilości związków fosforu (biogenów) w wodzie. Zbyt wysoka wartość sprzyja eutrofizacji, czyli nadmiernemu rozwojowi glonów i roślin. To może pogarszać warunki tlenowe i obniżać jakość siedliska dla ryb wrażliwych, np. łososiowatych.
Wymagania jakościowe dla ryb łososiowatych są podawane jako wartości graniczne (zwykle maksymalne) dla kilku wskaźników. Jeśli choć jeden z nich nie spełnia limitu, woda formalnie nie spełnia kryteriów, bo ryby potrzebują jednocześnie właściwego pH, niskiego obciążenia tlenowego i niskich biogenów.
Eutrofizacja to proces wzbogacania wód w substancje odżywcze, głównie związki fosforu i azotu. Fosfor często jest czynnikiem ograniczającym w wodach śródlądowych, więc jego nadmiar może wywołać zakwity glonów. Skutkiem bywa spadek tlenu w wodzie i pogorszenie warunków bytowania ryb.
BZT5 (biochemiczne zapotrzebowanie tlenu po 5 dniach) informuje, ile tlenu zużyją mikroorganizmy na rozkład materii organicznej. Im wyższe BZT5, tym większe zanieczyszczenie organiczne i większe ryzyko deficytu tlenu. Dlatego dla wód dobrych jakościowo oczekuje się niskich wartości BZT5.
W typowej interpretacji wskaźników jakości wody nie. BZT5 ma limit maksymalny: problemem jest przekroczenie, a nie wartość niska. Niskie BZT5 zwykle oznacza małe obciążenie substancjami organicznymi. Na egzaminie częstym błędem jest odwrócenie tej logiki.
Należy porównać liczby bez "zaokrąglania w głowie". Jeśli limit wynosi 0,2, a wynik to 0,24, to jest to przekroczenie. W zadaniach z tabelą zwykle zakłada się ścisłe podejście: spełnienie jest wtedy, gdy wynik jest ≤ limitowi (dla maksymalnych wartości) albo mieści się w podanym przedziale (np. pH).
Najczęściej: mylenie, że "im wyżej, tym lepiej" dla każdego parametru (np. BZT5), porównywanie wyników z kolumną dla karpiowatych zamiast łososiowatych oraz pomijanie jednego wiersza tabeli. Warto zawsze sprawdzić wszystkie parametry po kolei i dopiero potem wyciągać wniosek.
Ryby łososiowate (np. pstrągi) są bardziej wrażliwe na zanieczyszczenia i zmiany warunków środowiska. Zwykle potrzebują czystszej, lepiej natlenionej wody i mniejszej ilości biogenów. Karpiowate są na ogół bardziej tolerancyjne, dlatego w tabelach mają wyższe dopuszczalne wartości niektórych wskaźników.
Azotany(III) to azotyny (NO2−). W wodach są niepożądane w podwyższonych stężeniach, bo mogą świadczyć o zanieczyszczeniu i niekorzystnych przemianach azotu. W tabelach podaje się zwykle wartość maksymalną. Wynik niższy od limitu oznacza spełnienie wymagania dla danej grupy ryb.
Ćwicz schemat: (1) ustal, dla jakiej grupy organizmów są wymagania, (2) dla każdego wskaźnika sprawdź, czy jest to zakres (np. pH) czy maksimum, (3) porównaj wynik z limitem, (4) wskaż parametr niespełniony. Pomaga też pamiętać: niskie BZT5 i niskie biogeny to zwykle lepsza jakość.
info

Około 42% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Wyniki należy porównać z wymaganiami dla ryb łososiowatych."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z monitoringu jakości wód (interpretacja wskaźników i tabel)
  • Opracowania o eutrofizacji i roli fosforu w ekosystemach rzecznych
  • Instrukcje/wytyczne do oceny wód jako środowiska życia ryb (część dotycząca wskaźników fizykochemicznych)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego