Niwelacja geometryczna służy do wyznaczania różnic wysokości (przewyższeń) na podstawie odczytów z łat niwelacyjnych wykonywanych niwelatorem. Ponieważ w pomiarach wysokościowych liczy się milimetrowa dokładność, w praktyce stosuje się procedury kontroli, które mają ujawnić typowe źródła błędów: niedokładne poziomowanie instrumentu, błąd celowej (kolimacji), niestabilność statywu, błędy odczytu czy pomyłki w zapisie.
Jednym z prostych testów jakości na stanowisku jest wykonanie pomiaru dwukrotnie ze zmianą wysokości osi celowej. Zmiana wysokości instrumentu (a więc i osi celowej) powoduje, że ewentualne błędy zależne od ustawienia i celowania nie "powtarzają się" identycznie. Dzięki temu różnica pomiędzy dwoma wyznaczonymi wynikami stanowi praktyczną miarę kontroli: jeśli jest mała – uznaje się, że stanowisko wykonano poprawnie; jeśli duża – należy powtórzyć obserwacje lub poprawić ustawienie.
Odpowiedź "0,004 m" jest poprawna, bo odpowiada dopuszczalnej maksymalnej różnicy między dwoma wynikami takiej kontroli na stanowisku w tym ujęciu egzaminacyjnym (4 mm).
- Wartość "0,001 m" (1 mm) bywa zbyt rygorystyczna jak na typową kontrolę stanowiska w warunkach terenowych; wybór tej opcji często wynika z przekonania, że "im mniej, tym lepiej", a nie z wymagań metody.
- Wartość "0,01 m" (1 cm) jest zwykle zbyt duża dla kontroli niwelacji geometrycznej, bo dopuszczałaby różnice zauważalne już w zwykłej pracy wysokościowej.
- Wartość "0,04 m" (4 cm) jest zdecydowanie zbyt duża i wskazywałaby na bardzo niską jakość lub błąd grub y; taka rozbieżność powinna skutkować bezwzględnym powtórzeniem pomiaru.
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze przeliczaj metry na milimetry, aby ocenić rząd wielkości (0,004 m = 4 mm). To pomaga szybko odsiać odpowiedzi centymetrowe, które w niwelacji geometrycznej zwykle są "podejrzanie duże".
