KWALIFIKACJA ELM3 - STYCZEŃ 2012

PYTANIE NR 39.
Powierzchnia A2 większego tłoka prasy hydraulicznej, przedstawionej na rysunku, jest dziesięć razy większa od powierzchni A1 mniejszego tłoka. Siła F2 działająca na powierzchnię większego tłoka jest równa
Ilustracja przedstawia schemat działania prasy hydraulicznej, co jest istotne w kontekście kwalifikacji zawodowej
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W prasie hydraulicznej (prawo Pascala) ciśnienie w cieczy jest jednakowe, więc zachodzi F1/A1 = F2/A2. Jeśli A2 jest 10 razy większa od A1, to aby utrzymać to samo ciśnienie, siła na większym tłoku musi być 10 razy większa: F2 = 10·F1.

Pełne wyjaśnienie:

Prasa hydrauliczna działa na zasadzie prawa Pascala: przy założeniu idealnym (brak strat, ciecz nieściśliwa) ciśnienie wywierane na ciecz w zamkniętym układzie rozchodzi się jednakowo we wszystkich kierunkach.

Ciśnienie definiujemy jako:

p = F / A

W prasie z dwoma tłokami to samo ciśnienie występuje pod mniejszym i większym tłokiem, więc:

F1/A1 = F2/A2

Z treści wynika, że A2 = 10·A1. Podstawiając do zależności:

F1/A1 = F2/(10·A1)

Po przekształceniu (mnożymy obie strony przez 10·A1):

F2 = 10·F1

Dlatego odpowiedź "F2 = 10 F1" jest poprawna: większa powierzchnia tłoka daje proporcjonalnie większą siłę przy tym samym ciśnieniu.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "F2 = F1" ignoruje fakt, że przy większej powierzchni, aby zachować równe ciśnienie, siła musi wzrosnąć. Ta odpowiedź byłaby prawdziwa tylko wtedy, gdyby powierzchnie były równe.
  • "F2 = 0,1F1" odwraca proporcję. Taki wynik dotyczyłby sytuacji, w której to większy tłok miałby mniejszą powierzchnię (A2 = 0,1A1), a nie dziesięciokrotnie większą.
  • "F2 = 100 F1" zawyża wzmocnienie, jakby zależność była kwadratowa. W tym zadaniu podano już stosunek powierzchni (10:1), więc wzmocnienie siły jest dokładnie takie samo jak stosunek pól, czyli 10.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści jest podany stosunek pól A2/A1, to w idealnej prasie hydraulicznej wzmocnienie siły wynosi dokładnie ten sam stosunek: F2/F1 = A2/A1.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Prasa hydrauliczna to urządzenie wykorzystujące ciecz do przenoszenia ciśnienia między tłokami. Pozwala uzyskać dużą siłę na wyjściu przy mniejszej sile na wejściu, dzięki różnicy pól powierzchni tłoków. Stosuje się ją m.in. do tłoczenia, gięcia, wciskania łożysk i prac serwisowych.
Prawo Pascala mówi, że przyłożone ciśnienie w zamkniętej cieczy rozchodzi się jednakowo. W praktyce oznacza to, że pod oboma tłokami jest to samo ciśnienie, więc zachodzi zależność F1/A1 = F2/A2. Dzięki temu można "zamienić" małą siłę na większą, gdy drugi tłok ma większą powierzchnię.
Stosujesz równość ciśnień: F1/A1 = F2/A2. Następnie przekształcasz wzór do postaci F2 = F1·(A2/A1). Kluczowe jest, by użyć stosunku pól powierzchni, a nie średnic ani "na oko" dobranych mnożników.
Ponieważ w prasie hydraulicznej (w modelu idealnym) ciśnienie jest takie samo po obu stronach: F1/A1 = F2/A2. Gdy A2 rośnie 10 razy, to siła F2 też musi wzrosnąć 10 razy, aby iloraz F/A (czyli ciśnienie) pozostał równy.
W zadaniach egzaminacyjnych zwykle zakłada się model idealny, więc wzmocnienie wynosi dokładnie A2/A1. W praktyce mogą wystąpić straty (tarcie uszczelnień, opory przepływu, nieszczelności), dlatego rzeczywista siła może być nieco mniejsza niż wynik z prostego przeliczenia.
Najczęstsze pomyłki to: odwrócenie proporcji (wpisanie 0,1 zamiast 10), przyjęcie F2 = F1 mimo różnych pól, oraz "podwojenie" wzmocnienia do 100 bez podstaw. Pomaga zapisanie od razu równości ciśnień F1/A1 = F2/A2 i spokojne przekształcenie.
Jeśli zadanie podaje powierzchnie A1 i A2 albo ich stosunek, używasz bezpośrednio A2/A1. Jeżeli podaje średnice, wtedy najpierw liczysz pola (A zależy od kwadratu średnicy). W tym typie zadań kluczowe jest, że we wzorze występuje pole, nie średnica.
Zasadę tę spotyka się w hydraulice siłowej maszyn: siłownikach, podnośnikach, prasach, zaciskach i urządzeniach montażowych. W mechatronice ważne jest powiązanie doboru siły z polem tłoka oraz z ciśnieniem roboczym układu, co wpływa na projekt i diagnostykę napędu.
Byłby poprawny tylko wtedy, gdyby stosunek pól wynosił 100:1 (czyli A2 = 100·A1). Jeśli w zadaniu jest wyraźnie podane A2 = 10·A1, to wzmocnienie siły wynosi 10. Warto pilnować, czy treść mówi o polu, czy np. o średnicy (która wpływa na pole kwadratowo).
Najszybciej: policz stosunek A2/A1 i przyjmij, że taki sam jest stosunek F2/F1. Jeśli A2 jest większa, F2 musi być większa (nie mniejsza). Taki "test znaku" pomaga od razu odrzucić odpowiedzi typu 0,1F1 w sytuacji, gdy A2 > A1.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 64% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "W prasie hydraulicznej (prawo Pascala) ciśnienie w cieczy jest jednakowe, więc zachodzi F1/A1 = F2/A2."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Prasa hydrauliczna" – opis zasady działania i zależności siły od pól tłoków, https://pl.wikipedia.org/wiki/Prasa_hydrauliczna - dostęp 2026-02-27
  • Wikipedia (PL): "Prawo Pascala" – równość ciśnień i zastosowania w hydraulice, https://pl.wikipedia.org/wiki/Prawo_Pascala - dostęp 2026-02-27
  • OpenStax: University Physics Volume 1, rozdział "Fluids" (Pascal’s principle / hydraulic systems), https://openstax.org/details/books/university-physics-volume-1 - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Podstawy fizyki: hydrostatyka i prawo Pascala (podręcznik szkolny lub akademicki)
  • Materiały dydaktyczne z hydrauliki siłowej dla mechatroników (siłowniki, pompy, zawory)
  • Zadania rachunkowe z ciśnienia i maszyn prostych (zestawy maturalne/techniczne)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego