Wielkość próbki (ogólnej, jednostkowej lub pierwotnej) dobiera się tak, aby uzyskana próbka była reprezentatywna dla całej partii materiału. Kluczowym czynnikiem jest niejednorodność produktu, czyli to, jak bardzo zmienia się skład/cechy w różnych miejscach partii (np. różna granulacja, rozwarstwienie, segregacja ziarnowa, zmienne uwodnienie, domieszki).
Odpowiedź "być tym większa im bardziej niejednorodny jest skład produktu" jest poprawna, ponieważ większa próbka (często również pobrana z większej liczby miejsc i później uśredniona) statystycznie lepiej "obejmuje" zmienność materiału. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko, że do laboratorium trafi fragment przypadkowo zbyt bogaty/ubogi w oznaczany składnik, co prowadzi do dużego błędu próbkowania jeszcze przed etapem analizy.
Pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe z następujących powodów:
- "wynosić 1-10 kg… lub 1-10 dm3…" – podaje liczby bez wskazania procedury, normy lub rodzaju produktu. W praktyce wielkość próbki zależy m.in. od materiału, celu badania, wymaganej niepewności, sposobu transportu i przygotowania (homogenizacja, dzielenie). Nie istnieje jeden uniwersalny zakres dla wszystkich produktów.
- "być tym mniejsza im bardziej niejednorodny…" – odwraca zależność. Zmniejszanie próbki przy dużej niejednorodności zwiększa ryzyko niereprezentatywności (trafia się "losowy fragment"), a więc zwiększa błąd.
- "być tym większa im bardziej jednorodny…" – w materiale jednorodnym zwykle łatwiej uzyskać reprezentatywność mniejszą próbką; powiększanie próbki może być zbędne i generować koszty oraz trudności w homogenizacji.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w pytaniu pojawia się relacja "jednorodność/niejednorodność" a odpowiedzi dotyczą "większa/mniejsza próbka", pamiętaj regułę: im bardziej zmienny materiał, tym większa (i/lub z większej liczby miejsc) próbka, aby uśrednić zmienność. Dopiero potem, po homogenizacji, wydziela się porcję analityczną do oznaczeń.
