KWALIFIKACJA CHM4 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 21.
Próbkę żywności poddano ogrzewaniu w suszarce laboratoryjnej, a następnie obliczono X według wzoru. Wartość liczbowa X określa
Ilustracja przedstawia wzór matematyczny używany do obliczania zawartości suchej masy w próbce żywności.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Po ogrzewaniu próbki żywności w suszarce usuwa się głównie wodę, a w obliczeniach porównuje masę przed i po suszeniu. Wartość X wyrażona z takiej procedury opisuje udział składników nielotnych, czyli zawartość suchej masy. Odpowiedzi o "prażeniu" dotyczą innego, silniejszego procesu termicznego, a "wilgotność względna" dotyczy powietrza.

Pełne wyjaśnienie:

W analizie żywności ogrzewanie próbki w suszarkce laboratoryjnej służy najczęściej do usunięcia składników lotnych, przede wszystkim wody. Po suszeniu próbkę waży się ponownie, a następnie – na podstawie różnicy mas lub stosunku masy po suszeniu do masy początkowej – oblicza się wielkość X opisaną we wzorze do metody suszarkowej.

Jeżeli X jest zdefiniowane jako wielkość związana z masą pozostałą po suszeniu (a nie z ubytkiem), to liczba X opisuje zawartość suchej masy, czyli procentowy udział substancji nielotnych pozostających po usunięciu wody. To typowy parametr w kontroli jakości żywności, bo wpływa m.in. na trwałość, podatność na psucie i koncentrację składników odżywczych.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Straty po prażeniu – dotyczą ogrzewania w warunkach prowadzących do dalszych przemian (np. rozkład, spalanie/utlenianie), zwykle w znacznie wyższych temperaturach niż suszenie. Suszenie w suszarce ma inny cel: usunąć wodę, a nie spalić składniki próbki.
  • Pozostałość po prażeniu – to pojęcie również wiąże się z prażeniem/spopielaniem (innym etapem oznaczeń), a nie z klasycznym suszeniem do oznaczania suchej masy.
  • Wilgotność względna próbki – "wilgotność względna" jest parametrem powietrza (gazu), a nie bezpośrednio stałej próbki żywności. W przypadku próbki oznacza się zwykle wilgotność jako zawartość wody (np. procent ubytku masy), a nie wilgotność względną.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w zadaniu pojawia się suszarka + ważenie, myśl o metodach grawimetrycznych. Zawsze rozróżnij, czy wzór opisuje ubytek masy (wilgotność) czy masę pozostałą (suchą masę).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Sucha masa to część próbki żywności, która pozostaje po usunięciu wody (i innych składników lotnych) w określonych warunkach suszenia. W praktyce laboratoryjnej wyznacza się ją przez ważenie próbki przed i po suszeniu oraz przeliczenie wyniku na procent masy.
Metoda suszarkowa polega na ogrzewaniu próbki w suszarce, aby odparować wodę, a następnie na jej ponownym zważeniu. Z masy po suszeniu (pozostałości) i masy początkowej oblicza się udział suchej masy albo – zależnie od wzoru – wilgotność jako ubytek masy.
Suszenie ma na celu usunięcie wody w kontrolowanej temperaturze, bez celowego spalania czy rozkładu składników. "Prażenie" zwykle wiąże się z silniejszym ogrzewaniem i innym skutkiem (np. rozkład, zwęglenie, utlenienie), więc wyniki takich procesów opisują inne parametry.
Oznacza to, że sam fakt suszenia nie wystarcza do interpretacji wyniku: kluczowe jest, czy wzór opisuje masę pozostałą po suszeniu (wtedy interpretujemy to jako suchą masę), czy masę utraconą (wtedy jest to wilgotność/ubytek). Na egzaminie trzeba powiązać wzór z definicją parametru.
Sprawdź, co jest w liczniku wzoru: jeśli pojawia się różnica mas (masa przed − masa po), zwykle chodzi o wilgotność/ubytek. Jeśli pojawia się masa po suszeniu w stosunku do masy początkowej, zwykle chodzi o zawartość suchej masy (pozostałość nielotna) w procentach.
Najczęściej nie w tym znaczeniu. "Wilgotność względna" jest standardowo parametrem powietrza (gazu) i opisuje stopień nasycenia parą wodną. Dla próbek stałych lub ciekłych oznacza się zwykle zawartość wody (wilgotność) jako procent masy, a nie wilgotność względną.
Prażenie (lub procesy o podobnym charakterze) stosuje się, gdy celem jest uzyskanie innych informacji niż tylko usunięcie wody, np. ocena pozostałości po intensywnym ogrzewaniu, zmiany masy po silnym utlenianiu albo przygotowanie próbki do dalszych oznaczeń. To inny etap niż klasyczne oznaczanie suchej masy.
Częsty błąd to automatyczne utożsamienie każdej utraty masy z "prażeniem" albo mylenie tego, czy liczony jest ubytek (wilgotność) czy pozostałość (sucha masa). Drugi błąd to pomylenie "wilgotności" próbki z "wilgotnością względną", która dotyczy warunków powietrza, nie składu próbki.
Opanuj definicje: wilgotność, sucha masa, ubytek masy, masa stała. Ćwicz przeliczanie procentów z mas przed i po ogrzewaniu oraz rozpoznawanie, co opisuje wzór (ubytek czy pozostałość). Dodatkowo powtórz różnice między suszeniem, prażeniem i innymi obróbkami termicznymi.
Znaczenie mają m.in. temperatura i czas suszenia, rozdrobnienie próbki, grubość warstwy w naczynku, a także jej higroskopijność (wchłanianie wilgoci z powietrza po wyjęciu z suszarki). W praktyce dąży się do powtarzalnych warunków i ważenia do stałej masy.
info

Statystycznie 51% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Po ogrzewaniu próbki żywności w suszarce usuwa się głównie wodę, a w obliczeniach porównuje masę przed i po suszeniu."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Sucha masa" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Sucha_masa (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia (PL): "Wilgotność" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Wilgotno%C5%9B%C4%87 (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Skrypty/rozdziały z analizy żywności: oznaczanie wilgotności i suchej masy metodą suszarkową
  • Instrukcje stanowiskowe do suszarki laboratoryjnej i wagi analitycznej (procedury suszenia do stałej masy)
  • Materiały dydaktyczne z grawimetrii: pojęcia ubytku masy, pozostałości i przeliczeń procentowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego