KWALIFIKACJA CHM4 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 24.
Zawartość olejku w liściach eukaliptusa oznaczano metodą destylacji w aparacie Derynga. Z 20 g surowca otrzymano 0,5 cm3 olejku o gęstości 0,920 g/cm3. Jaka jest zawartość procentowa olejku w liściach eukaliptusa?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Obliczenia:
Najpierw przelicz objętość olejku na masę: m = ρ·V = 0,920 g/cm3 · 0,5 cm3 = 0,46 g.
Następnie wyznacz % (m/m) względem 20 g surowca: (0,46/20)·100% = 2,3% (m/m).

Pełne wyjaśnienie:

Wynik ma być podany jako zawartość procentowa (m/m), czyli udział masy olejku w masie badanego surowca, wyrażony w procentach.

Krok 1: obliczenie masy otrzymanego olejku
W zadaniu podano objętość olejku (0,5 cm3) oraz jego gęstość (0,920 g/cm3). Aby przejść z objętości na masę, stosuje się zależność:
m = ρ · V.
Podstawienie danych:
m = 0,920 g/cm3 · 0,5 cm3 = 0,46 g.
Jednostki cm3 skracają się, zostaje gram (g), więc wynik jest spójny jednostkowo.

Krok 2: obliczenie procentu masowego (m/m)
Procent masowy liczymy jako:
% (m/m) = (masa składnika / masa próbki) · 100%.
Masa składnika to 0,46 g, a masa surowca to 20 g, więc:
% (m/m) = (0,46 g / 20 g) · 100% = 0,023 · 100% = 2,3% (m/m).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • 2,5% (m/m) – taki wynik zwykle pojawia się, gdy błędnie przyjmie się większą masę olejku (np. omyłkowo zaokrągli gęstość lub objętość w górę) albo wykona rachunek w przybliżeniu bez kontroli.
  • 2,7% (m/m) – to typowy skutek jeszcze większego przeszacowania masy olejku (np. pomylenie gęstości z 0,92 i objętości z 0,6) albo błędu w mnożeniu.
  • 2,1% (m/m) – taki wynik może wynikać z niedoszacowania (np. zaokrąglenia masy olejku do 0,42 g) lub błędnego przeliczenia procentu.

Wskazówka egzaminacyjna: przy zadaniach z gęstością zawsze kontroluj jednostki (g/cm3 i cm3). Jeśli liczysz % (m/m), w liczniku i mianowniku muszą być masy, a na końcu koniecznie mnożysz przez 100%.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Użyj zależności m = ρ·V. Gęstość (ρ) podaj w g/cm3, objętość (V) w cm3. Po wymnożeniu otrzymasz masę w gramach, bo cm3 skraca się w liczniku i mianowniku.
To procent masowy: ile gramów składnika przypada na 100 g próbki. W tym typie zadania liczysz stosunek masy olejku do masy surowca i mnożysz przez 100%. Nie jest to procent objętościowy.
Pytanie wymaga % (m/m), czyli na podstawie mas. Masę olejku uzyskuje się z gęstości i objętości. % (v/v) dotyczy objętości w objętości i byłby właściwy tylko wtedy, gdyby tak wskazano w treści.
Najprościej zachować spójność: V w cm3 i ρ w g/cm3. Wtedy masa wyjdzie w gramach bez dodatkowych przeliczeń. W praktyce 1 cm3 = 1 mL, ale trzymaj jeden zapis konsekwentnie.
Oceń rząd wielkości: 0,5 cm3 olejku o gęstości ~1 g/cm3 to około 0,5 g. Względem 20 g surowca to około 1/40, czyli ok. 2–3%. Jeśli wychodzi np. 23% albo 0,23%, najpewniej jest błąd w mnożeniu przez 100.
Najczęściej: pominięcie gęstości (uznanie cm3 za g), brak mnożenia przez 100%, pomylenie (m/m) z (v/v) oraz niespójne jednostki. Pomaga zapisanie wzoru i jednostek przy każdej danej.
Nie. 0,5 cm3 to objętość, a masa zależy od gęstości. Dla substancji o gęstości 0,920 g/cm3 masa 0,5 cm3 wynosi 0,920·0,5 = 0,46 g. Równość 1 cm3 = 1 g dotyczy w przybliżeniu wody.
Wzór m = ρ·V ma jednostki: (g/cm3)·(cm3) = g. To szybki test poprawności: jeśli po podstawieniu nie otrzymujesz gramów, to znaczy, że gdzieś użyto niezgodnych jednostek lub złej wielkości.
Gdy interesuje nas zawartość składnika w masie próbki, np. zawartość substancji czynnej w surowcu, zanieczyszczeń w materiale lub składnika w mieszaninie stałej. To częsty zapis w analizie jakościowej i ilościowej surowców.
Ćwicz schemat: 1) przepisz dane z jednostkami, 2) dobierz wzór, 3) policz z kontrolą jednostek, 4) przelicz na % i zaokrąglij. Warto powtarzać: gęstość, stężenia procentowe, rozcieńczenia i bilanse masy.
info

Statystycznie 49% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że obliczenia:Najpierw przelicz objętość olejku na masę: m = ρ·V = 0,920 g/cm3 · 0,5 cm3 = 0,46 g.Następnie wyznacz % (m/m) względem 20 g surowca: (0,46/20)·100% = 2,3% (m/m).

Materiały:

  • Podręcznik z chemii analitycznej: obliczenia stężeń i przeliczenia jednostek
  • Materiały dydaktyczne z analizy surowców roślinnych i oznaczania olejków eterycznych
  • Zestawy zadań rachunkowych: gęstość, stężenia procentowe, bilanse masy

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego