Kwalifikacje w Zawodzie - Testy zawodowe online | Egzaminy Zawodowe

KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2015



PYTANIE NR 25.
Proces fizyczny, polegający na niszczeniu sieci krystalicznej ciała stałego i przechodzeniu jego cząsteczek lub jonów do rozpuszczalnika, nazywa się
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Rozpuszczanie to proces fizyczny, w którym cząsteczki lub jony substancji stałej odrywają się od uporządkowanej struktury (np. sieci krystalicznej) i przechodzą do rozpuszczalnika, tworząc roztwór.
Stapianie i sublimacja są przemianami fazowymi, a roztwarzanie bywa używane w innym, szerszym znaczeniu.

Pełne wyjaśnienie:

Opis "niszczenia sieci krystalicznej ciała stałego i przechodzenia jego cząsteczek lub jonów do rozpuszczalnika" odpowiada zjawisku rozpuszczania. W praktyce polega ono na tym, że oddziaływania w krysztale (jonowe lub międzycząsteczkowe) zostają częściowo przełamane, a cząstki substancji są stabilizowane przez cząsteczki rozpuszczalnika (solwatacja, a w przypadku wody także hydratacja). Efektem jest powstanie jednorodnego układu – roztworu.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?

  • Stapianie (topnienie) jest przemianą fazową: ciało stałe przechodzi w ciecz pod wpływem temperatury, bez udziału rozpuszczalnika. Może zanikać uporządkowanie struktury krystalicznej, ale kluczowy element definicji z zadania – przejście do rozpuszczalnika – nie występuje.
  • Sublimacja to także przemiana fazowa, lecz polega na przejściu bezpośrednio ze stanu stałego do gazowego. Wymaga innych warunków i nie prowadzi do powstania roztworu w cieczy.
  • Roztwarzanie jest terminem spotykanym w literaturze, ale bywa używany w znaczeniu szerszym niż czysto fizyczne rozpuszczanie, np. obejmującym rozpuszczanie połączone z reakcją chemiczną (zależnie od kontekstu dydaktycznego). W zadaniu wskazano wyraźnie na proces fizyczny, więc właściwym, podstawowym terminem jest "rozpuszczanie".

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w treści pojawia się "rozpuszczalnik" i mowa o przechodzeniu cząsteczek/jonów do cieczy, zwykle chodzi o rozpuszczanie; jeśli mowa wyłącznie o temperaturze i stanie skupienia – rozważaj topnienie lub sublimację.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Co to jest rozpuszczanie w chemii?
Rozpuszczanie to proces, w którym cząsteczki lub jony substancji (np. ciała stałego) przechodzą do rozpuszczalnika i tworzą roztwór. Na poziomie cząsteczkowym oznacza to odrywanie cząstek od struktury (np. sieci krystalicznej) i ich stabilizację przez cząsteczki rozpuszczalnika (solwatację).
Dlaczego rozpuszczanie uznaje się za proces fizyczny?
Rozpuszczanie jest zwykle klasyfikowane jako proces fizyczny, ponieważ nie musi prowadzić do powstania nowych substancji – zmienia się jedynie rozproszenie i otoczenie cząstek w rozpuszczalniku. Jeśli jednak rozpuszczaniu towarzyszy reakcja (np. z kwasem), w praktyce opis bywa bardziej złożony.
Jak odróżnić rozpuszczanie od topnienia?
W topnieniu (stapianiu) ciało stałe przechodzi w ciecz pod wpływem temperatury i nie potrzebuje rozpuszczalnika. W rozpuszczaniu zawsze występuje rozpuszczalnik, a substancja staje się składnikiem roztworu. Słowo-klucz w zadaniach: "do rozpuszczalnika" oznacza rozpuszczanie.
Jak odróżnić rozpuszczanie od sublimacji?
Sublimacja to przejście ze stanu stałego bezpośrednio do gazowego (np. jod, suchy lód) i nie zachodzi "w rozpuszczalniku". Rozpuszczanie zachodzi w cieczy (lub innym rozpuszczalniku) i prowadzi do powstania roztworu. Jeśli w treści jest mowa o gazie – to trop w stronę sublimacji.
Co oznacza niszczenie sieci krystalicznej podczas rozpuszczania?
Oznacza to, że oddziaływania utrzymujące uporządkowaną strukturę kryształu (np. jonowe lub międzycząsteczkowe) są przełamywane, a pojedyncze jony/cząsteczki mogą "oderwać się" od powierzchni kryształu. Następnie są otaczane przez rozpuszczalnik (solwatowane), co sprzyja powstawaniu roztworu.
Czy rozpuszczanie zawsze jest szybkie?
Nie. Szybkość rozpuszczania zależy m.in. od temperatury, mieszania, rozdrobnienia próbki (powierzchni kontaktu), rodzaju rozpuszczalnika i natury substancji. W laboratorium analitycznym dobiera się te warunki tak, aby próbka rozpuściła się możliwie całkowicie i powtarzalnie przed pomiarem.
Jakie czynniki zwiększają szybkość rozpuszczania ciała stałego?
Najczęściej pomagają: mieszanie (zmniejsza warstwę nasyconą przy powierzchni), podgrzewanie (dla wielu substancji zwiększa rozpuszczalność i kinetykę) oraz rozdrobnienie próbki (większa powierzchnia kontaktu z rozpuszczalnikiem). Ważny jest też właściwy dobór rozpuszczalnika.
Co to jest solwatacja i jaki ma związek z rozpuszczaniem?
Solwatacja to otaczanie cząstek substancji (cząsteczek lub jonów) przez cząsteczki rozpuszczalnika. Stabilizuje ona cząstki w roztworze i ułatwia ich pozostanie w fazie ciekłej. W wodzie mówi się często o hydratacji jako szczególnym przypadku solwatacji.
Dlaczego w analizie chemicznej tak często rozpuszcza się próbki?
Wiele metod analitycznych wymaga jednorodnego roztworu: łatwiej odmierzać objętości, przygotowywać rozcieńczenia i uzyskiwać powtarzalny sygnał aparatu. Rozpuszczenie próbki jest więc typowym etapem przygotowania do oznaczeń, np. miareczkowania lub pomiarów spektrofotometrycznych.
Jakie błędy na egzaminie wynikają z mylenia rozpuszczania z roztwarzaniem?
Typowy błąd polega na automatycznym wyborze terminu, który "brzmi bardziej fachowo", bez sprawdzenia słów-kluczy w treści. Gdy zadanie podkreśla, że to proces fizyczny i mówi o przejściu cząsteczek/jonów do rozpuszczalnika, najbezpieczniejszą odpowiedzią jest "rozpuszczanie".
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 63% zdających egzamin. średnie

Według specjalistów z branży: "Rozpuszczanie to proces fizyczny, w którym cząsteczki lub jony substancji stałej odrywają się od uporządkowanej struktury (np. sieci krystalicznej) i przechodzą do rozpuszczalnika, tworząc roztwór."

Źródła:

  • IUPAC Gold Book: "dissolution" (definicja pojęcia) — https://goldbook.iupac.org/terms/view/D01849 (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (pl): "Rozpuszczanie" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Rozpuszczanie (dostęp: 2026-02-27)
  • ChemLibreTexts: "Solutions and Dissolution" (materiały dydaktyczne, definicje i opis procesu) — https://chem.libretexts.org/Bookshelves/General_Chemistry (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręcznik chemii ogólnej (działy: roztwory, oddziaływania międzycząsteczkowe, przemiany fazowe)
  • Słownik terminów chemicznych/IUPAC Gold Book (hasła dotyczące dissolution/solution/solvation)
  • Materiały dydaktyczne z przygotowania próbek i sporządzania roztworów w laboratorium analitycznym
Zobacz też:

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego