KWALIFIKACJA MEC3 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 18.
Przedstawiony na rysunku sworzeń po zamontowaniu należy zabezpieczyć przed wysunięciem za pomocą
Ilustracja przedstawia rysunek techniczny sworznia, który jest elementem mechanicznym używanym w różnych konstrukcjach.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zabezpieczenie sworznia przed wysunięciem wykonuje się przez zastosowanie elementu blokującego ruch osiowy.
Rozwiązanie "podkładki i zawleczki" tworzy typowe zabezpieczenie rozłączne: podkładka stanowi oparcie, a zawleczka uniemożliwia zsunięcie się sworznia z gniazda podczas pracy mechanizmu.

Pełne wyjaśnienie:

Zadanie dotyczy praktycznej czynności montażowej: po osadzeniu sworznia trzeba go zabezpieczyć przed osiowym wysunięciem. W wielu mechanizmach (dźwignie, przeguby, cięgna) sworzeń pracuje w otworach współpracujących elementów, a obciążenia i drgania mogą powodować jego przesuwanie się na zewnątrz. Dlatego stosuje się proste, rozłączne zabezpieczenia montażowe.

Odpowiedź "podkładki i zawleczki" jest właściwa, ponieważ taki zestaw działa jak blokada: podkładka tworzy powierzchnię oporową, a zawleczka po przełożeniu (przez odpowiedni otwór lub połączenie z elementem sworznia) uniemożliwia przemieszczenie się sworznia w kierunku osiowym. Dodatkową zaletą jest łatwy demontaż podczas przeglądów i napraw.

Odpowiedź "pierścienia osadczego" jest błędna w tej sytuacji, bo pierścień osadczy wymaga odpowiedniego rowka na sworzniu lub w otworze oraz dobrania właściwego typu pierścienia. Jeżeli konstrukcja przewiduje zawleczkę (co wynika z rysunku w zadaniu), zastosowanie pierścienia byłoby niezgodne z rozwiązaniem konstrukcyjnym.

Odpowiedź "nakrętki koronowej" nie pasuje, ponieważ nakrętka koronowa jest elementem połączenia gwintowanego (na końcu śruby lub trzpienia z gwintem) i zwykle współpracuje z zawleczką, ale wymaga obecności gwintu oraz odpowiedniego doboru podkładki/nakrętki. W typowym połączeniu sworzniowym bez gwintu nie da się jej zastosować.

Odpowiedź "nakrętki sześciokątnej" również wskazuje na połączenie gwintowane i pełni przede wszystkim funkcję docisku/ustalenia elementów na gwincie. Nie jest typowym zabezpieczeniem sworznia, jeśli sworzeń nie ma gwintu i jeśli konstrukcja przewiduje zabezpieczenie zawleczką.

Wskazówka egzaminacyjna: jeżeli na elemencie widoczne jest miejsce przeznaczone na zawleczkę (np. otwór w końcówce) lub zadanie dotyczy klasycznego sworznia w przegubie, najczęściej poprawnym zabezpieczeniem jest układ rozłączny: podkładka + zawleczka.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Sworzeń to element łączący, zwykle walcowy, używany w połączeniach przegubowych (np. dźwignie, cięgna). Umożliwia obrót lub wahliwy ruch części względem siebie. Po montażu musi być zabezpieczony, aby nie wysunął się pod wpływem drgań i obciążeń.
Podkładka tworzy oparcie dla elementu zabezpieczającego i rozkłada nacisk, a zawleczka stanowi blokadę ruchu osiowego. Po przełożeniu i odgięciu końców zawleczka nie pozwala, by sworzeń przesunął się i wysunął z gniazda podczas pracy mechanizmu.
Pierścień osadczy działa poprawnie tylko wtedy, gdy konstrukcja ma właściwy rowek i przewidziane miejsce montażu. Jeśli sworzeń nie ma rowka lub rysunek wskazuje na inne rozwiązanie (np. otwór pod zawleczkę), użycie pierścienia będzie niezgodne z konstrukcją i może być niebezpieczne.
Nakrętkę koronową stosuje się w połączeniach gwintowanych, gdy trzeba zabezpieczyć nakrętkę przed samoodkręceniem. W praktyce współpracuje z zawleczką przełożoną przez otwór w śrubie/trzpieniu. Jeśli nie ma gwintu, nakrętka koronowa nie będzie możliwa do zastosowania.
Zwykła nakrętka sześciokątna jest elementem połączenia gwintowanego i sama z siebie nie jest typowym zabezpieczeniem sworznia w przegubie. Może ustalać element na gwincie, ale przy sworzniu bez gwintu nie spełni funkcji blokady osiowej. W takich połączeniach częstsza jest zawleczka.
Najczęściej wskazuje na to otwór poprzeczny w końcówce sworznia albo sposób przedstawienia zakończenia przewidziany pod zawleczkę. W zadaniach egzaminacyjnych taki detal sugeruje blokowanie osiowe poprzez przełożenie zawleczki, często razem z podkładką jako elementem oporowym.
Typowe błędy to: użycie zbyt małej lub zbyt miękkiej zawleczki, brak podkładki gdy jest wymagana, nieodgięcie końców zawleczki lub odgięcie w sposób pozwalający na zahaczenie i wyprostowanie. Skutkiem może być stopniowe wysunięcie sworznia i awaria mechanizmu.
Drgania i zmienne obciążenia powodują mikroruchy oraz "wypychanie" elementów wzdłuż osi. Bez zabezpieczenia sworzeń może się przesunąć i wypaść, co grozi rozłączeniem przegubu, uszkodzeniem części, a czasem wypadkiem. Dlatego stosuje się proste blokady, np. zawleczki.
Zawleczka to prosty element przewlekany (zwykle przez otwór) i odginany, aby zablokować przesuw. Pierścień osadczy działa przez osadzenie w rowku i tworzy "kołnierz" oporowy. Wybór zależy od konstrukcji: obecności otworu lub rowka oraz wymagań montażu i serwisu.
Warto przećwiczyć rozpoznawanie na rysunkach: sworzni, rowków pod pierścienie, otworów pod zawleczki oraz elementów gwintowanych pod nakrętki. Pomaga też praktyka warsztatowa: zmontuj kilka połączeń i sprawdź, które zabezpieczenie faktycznie blokuje ruch osiowy i jest zgodne z konstrukcją.
info

Statystycznie 63% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z zakresu budowy maszyn (połączenia rozłączne, zabezpieczenia połączeń)
  • Katalogi elementów złącznych (zawleczki, pierścienie osadcze, nakrętki koronowe) z rysunkami i opisem zastosowań
  • Instrukcje montażu i DTR maszyn (sekcje dot. połączeń sworzniowych i przegubów)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego