KWALIFIKACJA ELM5 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 38.
Przedstawiony opis konstrukcji dotyczy czujki

OPIS KONSTRUKCJI

Zasadniczą częścią czujki jest układ detekcyjny, w skład którego wchodzą: dioda nadawcza podczerwieni oraz dioda odbiorcza. Diody te zamocowane są w uchwycie w taki sposób, aby światło emitowane przez diodę nadawczą nie docierało bezpośrednio do diody odbiorczej. Układ detekcyjny (uchwyt z diodami) mocowany jest bezpośrednio do płytki drukowanej, zawierającej elektronikę z procesorem nadzorującym pracę czujki. Labirynt zabezpiecza przed wnikaniem zewnętrznego światła do układu detekcyjnego. Metalowa siatka zapobiega wnikaniu do układu detekcyjnego drobnych owadów i większych zanieczyszczeń. Całość umieszczona jest w wykonanej z białego tworzywa obudowie, na którą składają się koszyk, osłona czujki oraz ekran.

A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Opis wskazuje na czujkę dymu, bo zawiera nadajnik i odbiornik podczerwieni ustawione tak, aby światło nie padało bezpośrednio na odbiornik, a "labirynt" ogranicza światło zewnętrzne. Dym rozprasza promieniowanie, co pozwala wykryć jego obecność. Siatka chroni tor optyczny przed owadami i zabrudzeniami.

Pełne wyjaśnienie:

W opisie konstrukcji kluczowe są elementy typowe dla optycznej czujki dymu: nadajnik podczerwieni oraz element odbiorczy (np. fotodioda/fototranzystor) zamontowane tak, aby promieniowanie z nadajnika nie docierało bezpośrednio do odbiornika. Taki układ jest charakterystyczny dla detekcji dymu metodą rozproszeniową: gdy w komorze pojawią się cząstki dymu (aerozol), część światła ulega rozproszeniu i trafia do odbiornika, co elektronika interpretuje jako stan alarmowy.

Ważnym szczegółem jest labirynt, którego zadaniem jest ograniczanie dostępu światła zewnętrznego do komory pomiarowej. Dzięki temu czujka jest mniej podatna na zakłócenia od oświetlenia pomieszczenia. W praktyce serwisowej zabrudzenie labiryntu lub osadzanie się kurzu może powodować fałszywe alarmy albo spadek czułości.

Metalowa siatka opisana w pytaniu to typowe zabezpieczenie mechaniczne: utrudnia dostanie się owadów i większych zanieczyszczeń do komory optycznej. To również element eksploatacyjny – przy silnym zapyleniu może wymagać czyszczenia lub wymiany całej czujki.

Pozostałe odpowiedzi nie pasują do opisu: czujka ruchu zwykle bazuje na piroelektrycznym czujniku PIR z soczewką Fresnela lub na mikrofalach, a nie na komorze z labiryntem optycznym. Czujka zalania typowo wykorzystuje elektrody/sondy przewodnościowe albo czujniki pojemnościowe i nie ma toru optycznego. Czujka stłuczenia szyby najczęściej analizuje sygnał akustyczny (mikrofon, filtracja charakterystycznych pasm) lub drgania, więc również nie wymaga układu IR z komorą detekcyjną.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w opisie pojawiają się jednocześnie "nadajnik IR", "odbiornik", "labirynt" oraz ochrona przed światłem obcym i owadami, najczęściej chodzi o optyczną czujkę dymu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najmocniejszą wskazówką jest para: nadajnik podczerwieni i odbiornik (fotodioda) ustawione tak, by światło nie trafiało bezpośrednio do odbiornika. Dopiero dym rozprasza wiązkę i powoduje sygnał na odbiorniku, co elektronika wykrywa jako alarm.
Labirynt ogranicza dopływ światła z zewnątrz do komory detekcyjnej, czyli zmniejsza wpływ oświetlenia pomieszczenia na pomiar. Dzięki temu czujka jest stabilniejsza i mniej podatna na fałszywe wzbudzenia od obcych źródeł światła.
W normalnych warunkach odbiornik "nie widzi" nadajnika. Gdy pojawiają się cząstki dymu, rozpraszają promieniowanie z diody IR w różnych kierunkach, a część światła dociera do odbiornika. Wzrost sygnału jest interpretowany jako obecność dymu.
Siatka pełni funkcję ochronną: blokuje owady oraz większe zanieczyszczenia, które mogłyby wejść do komory optycznej i zakłócić pomiar. Z punktu widzenia eksploatacji to element, który może się brudzić, więc wymaga okresowej kontroli.
Może, ale zwykle w innej roli i konstrukcji (np. bariera IR lub czujnik odbiciowy), bez typowego "labiryntu" komory dymowej. Kluczowe jest połączenie: odseparowane optycznie diody, komora i ochrona przed światłem obcym — to układ charakterystyczny dla czujki dymu.
Czujka zalania zazwyczaj ma sondy/elektrody lub czujnik pojemnościowy reagujący na wodę i nie posiada toru optycznego z diodą IR oraz labiryntem. Czujka dymu ma komorę optyczną, element nadawczy i odbiorczy oraz osłony ograniczające światło zewnętrzne.
Czujka stłuczenia szkła analizuje sygnały akustyczne (mikrofon, filtracja pasm) lub drgania, a nie rozproszenie promieniowania w komorze. W jej opisie spodziewasz się elementów audio i elektroniki analizy dźwięku, a nie diod IR i labiryntu optycznego.
Najczęstsze problemy to zabrudzenie komory (kurz, osady), zasłonięcie wlotów powietrza, zanieczyszczenie siatki oraz starzenie się elementów optoelektronicznych. Skutkiem bywa spadek czułości lub fałszywe alarmy, dlatego ważna jest okresowa konserwacja.
Fałszywe alarmy pojawiają się m.in. przy dużym zapyleniu, oparach aerozoli, parze wodnej w niekorzystnych warunkach, a także gdy komora jest zabrudzona. Dodatkowo błędny montaż (np. blisko nawiewów) może powodować nietypowe zawirowania powietrza.
Twórz mapę skojarzeń "element → typ czujki": labirynt + IR + komora = dym; elektrody/sondy = zalanie; mikrofon/analiza akustyczna = stłuczenie; PIR + soczewka = ruch. Na egzaminie wyszukuj 2–3 cechy rozstrzygające zamiast czytać opis jako całość.
info

Około 53% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Opis wskazuje na czujkę dymu, bo zawiera nadajnik i odbiornik podczerwieni ustawione tak, aby światło nie padało bezpośrednio na odbiornik, a "labirynt" ogranicza światło zewnętrzne."

Źródła:

  • Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Smoke_detector (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL): https://pl.wikipedia.org/wiki/Czujnik_dymu (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Karty katalogowe i instrukcje serwisowe czujek dymu (opis toru optycznego i obudowy)
  • Materiały dydaktyczne z optoelektroniki (fotodiody, diody IR, tor optyczny)
  • Podstawowe opracowania o zasadzie działania detektorów dymu (optyczne i jonizacyjne)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego