KWALIFIKACJA ELE5 - TEST WIEDZY NR 6

PYTANIE NR 23.
Przyjrzyj się poniższemu schematowi układu sterowania maszyną elektryczną. Jakiego typu układ sterowania przedstawia ten schemat?
START --> Kontaktor główny (KM1) --> Przekaźnik termiczny (PT) --> Silnik (M)
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Schemat pokazuje proste załączenie silnika przez stycznik główny (KM1) z zabezpieczeniem przeciążeniowym (PT) w torze zasilania.
Nie ma tu logiki impulsowej, etapów sekwencji ani dodatkowych członów sterujących innym urządzeniem, dlatego poprawna jest odpowiedź: układ sterowania bezpośredniego.

Pełne wyjaśnienie:

Schemat przedstawia najprostszy sposób uruchomienia odbiornika trójfazowego/jednofazowego (silnika) poprzez element łączeniowy oraz zabezpieczenie przeciążeniowe. W torze zasilania (mocy) widzimy kolejno: sygnał uruchomienia, stycznik/contaktor główny KM1, następnie przekaźnik termiczny PT i na końcu silnik M.

Dlaczego "Układ sterowania bezpośredniego"?
W sensie praktycznym oznacza to, że silnik jest załączany bez dodatkowych stopni regulacji lub przełączania uzwojeń (brak np. gwiazda–trójkąt, brak falownika, brak softstartu). KM1 pełni rolę głównego łącznika zasilania silnika, a PT zabezpiecza go przed przeciążeniem. Taki układ jest typowy dla prostych napędów, gdzie wystarczy włączyć i wyłączyć silnik oraz zapewnić ochronę przeciążeniową.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Układ sterowania pośredniego" – to określenie bywa używane, gdy obwód sterowania (np. na napięciu pomocniczym) steruje elementem wykonawczym, który dopiero załącza tor mocy. W przedstawionym uproszczeniu nie pokazano oddzielnego, rozbudowanego obwodu sterowania (np. z podtrzymaniem, stykami pomocniczymi, blokadami), więc nie jest to właściwa klasyfikacja w ramach tego zadania.
  • "Układ sterowania impulsowego" – sterowanie impulsowe wymagałoby rozpoznawalnego mechanizmu pamięci stanu po krótkim impulsie (np. przekaźnik bistabilny, logika podtrzymania). Tego typu elementów ani zasady działania nie widać w schemacie.
  • "Układ sterowania sekwencyjnego" – sekwencja oznacza kolejne kroki zależne od warunków (czujników, czasu, stanów pośrednich). Tu występuje pojedyncze załączenie toru zasilania przez stycznik i zabezpieczenie; brak etapów procesu.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy na schemacie widzisz stycznik główny i przekaźnik termiczny w szeregu z silnikiem, a brakuje elementów przełączających sposób pracy napędu lub logiki etapowej, najczęściej jest to prosty układ bezpośredniego załączania silnika z zabezpieczeniem przeciążeniowym.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stycznik (KM1) to aparat łączeniowy, który po zasileniu cewki zamyka (lub otwiera) styki mocy i załącza zasilanie silnika. Pozwala sterować dużym prądem silnika sygnałem sterującym o mniejszej mocy, a także realizować bezpieczne wyłączanie.
Przekaźnik termiczny (PT) to zabezpieczenie przeciążeniowe. Reaguje na zbyt duży prąd płynący przez silnik przez dłuższy czas (przeciążenie) i powoduje wyłączenie napędu. Nie jest to typowe zabezpieczenie zwarciowe, tylko ochrona przed przegrzaniem.
Najczęściej widać prosty tor: element załączający (stycznik) + zabezpieczenie przeciążeniowe + silnik, bez dodatkowych układów zmiany sposobu pracy. Brak przełączania uzwojeń (gwiazda–trójkąt), brak falownika, brak softstartu i brak logiki krokowej.
Stycznik to element wykonawczy "włącz/wyłącz". Sekwencyjność wynika z logiki sterowania: kroków, warunków przejścia, opóźnień czasowych lub sygnałów z czujników. Jeśli schemat pokazuje tylko proste załączenie silnika, nie ma podstaw do wniosku o sekwencji.
Nie. Przycisk START często podaje krótki sygnał, ale sterowanie impulsowe wymaga mechanizmu pamięci stanu (np. przekaźnik bistabilny lub układ podtrzymania), który po impulsie utrzyma włączenie. Sam napis "START" bez pokazania podtrzymania nie przesądza o impulsowości.
Typowo spotyka się przyciski START/STOP, styk podtrzymania (pomocniczy stycznika), styki zabezpieczeń (np. z przekaźnika termicznego) oraz ewentualne blokady i lampki sygnalizacyjne. Dzięki temu można bezpiecznie uruchamiać i zatrzymywać napęd oraz sygnalizować stany.
Stosuje się go, gdy sieć i instalacja mogą przenieść prąd rozruchowy oraz gdy wymagania procesu są proste (włącz/wyłącz). Typowe przykłady to małe i średnie wentylatory, pompy czy przenośniki, o ile nie ma potrzeby łagodnego rozruchu lub regulacji prędkości.
Częste jest mylenie zabezpieczenia (PT) z elementem logiki sterowania, albo wybieranie "bardziej skomplikowanej" odpowiedzi bez przesłanek ze schematu. Innym błędem jest zakładanie, że każdy schemat z przyciskiem oznacza sterowanie impulsowe, mimo braku podtrzymania.
Przekaźnik termiczny działa z opóźnieniem (odpowiada na nagrzewanie i dłuższe przeciążenie). Zwarcie wymaga szybkiego wyłączenia prądu przez odpowiednie zabezpieczenie zwarciowe (np. wkładkę topikową lub wyłącznik). W praktyce oba typy zabezpieczeń zwykle się uzupełniają.
W gwiazda–trójkąt zobaczysz więcej niż jeden stycznik (zwykle trzy: główny, "gwiazda", "trójkąt") oraz przełączanie po czasie lub po warunku. W układzie bezpośrednim najczęściej jest jeden stycznik w torze mocy i ewentualnie zabezpieczenie przeciążeniowe.
info

Statystycznie 68% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty do podstaw sterowania i rozruchu silników asynchronicznych (poziom technikum)
  • Materiały dydaktyczne producentów aparatury łączeniowej: styczniki i przekaźniki przeciążeniowe (karty katalogowe + opisy zastosowań)
  • Zestawy zadań/arkuszy próbnych z czytania schematów sterowania silnikami dla technika elektryka

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego