KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 7.
Roztwór dichromianu(VI) potasu w stężonym kwasie siarkowym(VI) był tradycyjnie stosowany w laboratorium do
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Mieszanina chromowa (K2Cr2O7 w stęż. H2SO4) jest bardzo silnym utleniaczem, dlatego była tradycyjnie używana do usuwania uporczywych zanieczyszczeń organicznych ze szkła laboratoryjnego. Nie służy typowo do odkamieniania, roztwarzania stopów ani do wytrącania soli.

Pełne wyjaśnienie:

Roztwór dichromianu(VI) potasu w stężonym kwasie siarkowym(VI) to tzw. mieszanina chromowa (chromianka). Jej kluczową cechą są bardzo silne właściwości utleniające związane z obecnością chromu na stopniu utlenienia +VI. Dzięki temu roztwór skutecznie utlenia (niszczy) pozostałości organiczne, w tym zwęglone osady i trudne do usunięcia zabrudzenia na szkle.

Dlatego odpowiedź "mycia szkła laboratoryjnego" jest poprawna: historycznie mieszanina chromowa była stosowana szczególnie do czyszczenia szkła miarowego i naczyń, w których pozostawały uporczywe resztki organiczne, których nie usuwało zwykłe mycie detergentem.

Pozostałe odpowiedzi nie pasują do typowego zastosowania tej mieszaniny:

  • "roztwarzania stopów" – roztwarzanie stopów metali wykonuje się zwykle innymi odczynnikami i mieszaninami trawiącymi dobranymi do składu stopu; tu celem nie jest selektywne trawienie metalu, lecz utlenianie zanieczyszczeń organicznych.
  • "odkamieniania łaźni wodnych" – odkamienianie dotyczy głównie osadów węglanowych/nieorganicznych (kamienia), do czego typowo używa się kwasów nieutleniających lub środków odkamieniających, a nie mieszaniny z Cr(VI).
  • "wytrącania soli trudno rozpuszczalnych w wodzie" – wytrącanie osadów to proces analityczny zależny od równowag rozpuszczalności i doboru jonów; mieszanina chromowa nie jest standardowym odczynnikiem do takiego celu.

Warto też pamiętać o kontekście BHP: związki chromu(VI) są toksyczne i mają właściwości rakotwórcze, a odpady zawierające Cr(VI) wymagają specjalnego postępowania. Z tego powodu obecnie preferuje się bezpieczniejsze metody mycia szkła (detergenty laboratoryjne, kąpiele zasadowe, metody mechaniczne).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Mieszanina chromowa (chromianka) to roztwór dichromianu(VI) potasu w stężonym kwasie siarkowym(VI). Jest silnie utleniająca i dawniej służyła do usuwania trudnych zabrudzeń organicznych ze szkła laboratoryjnego. Dziś jej użycie jest ograniczane przez względy BHP i problematyczną utylizację odpadów Cr(VI).
Bo działa jak bardzo silny utleniacz: utlenia resztki organiczne (np. tłuszcze, osady po reakcjach, zwęglone pozostałości), które słabo schodzą po zwykłym myciu. Dzięki temu szkło (zwłaszcza miarowe) można było skutecznie doczyścić. To zastosowanie ma jednak charakter historyczny ze względu na toksyczność Cr(VI).
Zwykle nie. Obecnie jej stosowanie jest rzadkie lub zakazywane/odradzane, ponieważ związki chromu(VI) są toksyczne i rakotwórcze, a odpady wymagają specjalnego postępowania. W praktyce zastępuje się ją detergentami laboratoryjnymi, myciem mechanicznym oraz kąpielami zasadowymi (NaOH/KOH) dobranymi do rodzaju zabrudzeń.
Dichromian(VI) potasu zawiera chrom(VI), który jest szczególnie niebezpieczny: ma działanie toksyczne, a także właściwości rakotwórcze. Dodatkowo mieszanina z H2SO4 jest silnie żrąca i utleniająca, więc grozi poparzeniami i reakcjami z materiałami organicznymi. Wymaga ścisłych procedur i właściwej utylizacji.
To znaczy, że łatwo odbiera elektrony innym substancjom i może je gwałtownie utleniać. W praktyce może rozkładać (utleniać) zabrudzenia organiczne do prostszych produktów, ale też stwarza ryzyko reakcji niekontrolowanych, szczególnie z materiałami palnymi. Dlatego silne utleniacze przechowuje i stosuje się z dużą ostrożnością.
Odkamienianie dotyczy osadów nieorganicznych (np. węglanów wapnia i magnezu), które zwykle rozpuszcza się kwasami lub dedykowanymi środkami odkamieniającymi. Zabrudzenia organiczne (tłuszcze, polimery, osady po reakcjach) często wymagają detergentów, rozpuszczalników lub utleniania. Mieszanina chromowa działa głównie na zanieczyszczenia organiczne.
W wielu laboratoriach stosuje się detergenty laboratoryjne, mycie w zmywarkach/laboratoryjnych myjkach, kąpiele zasadowe (NaOH/KOH) oraz środki komercyjne projektowane jako zamienniki. Dobór metody zależy od zabrudzeń i rodzaju szkła. Zawsze trzeba uwzględnić kompatybilność chemiczną i zasady BHP.
Ponieważ chrom(VI) jest toksyczny i stwarza poważne ryzyko dla środowiska oraz zdrowia ludzi. Taki odpad wymaga postępowania jak z odpadami niebezpiecznymi: zbierania do właściwych pojemników, a następnie neutralizacji/utylizacji zgodnie z procedurami zakładowymi. Wylewanie do kanalizacji może prowadzić do skażenia i naruszeń przepisów BHP.
Najczęstsze są: mylenie zastosowania historycznego z obecnym (traktowanie chromianki jako standardu), kojarzenie stężonego kwasu wyłącznie z odkamienianiem oraz nieuwzględnianie, że kluczową funkcją jest utlenianie zanieczyszczeń organicznych. Pomaga zapamiętać: "chrom(VI) = silne utlenianie = usuwanie organiki ze szkła".
Ucz się według mechanizmu działania: co rozpuszcza osady nieorganiczne, co usuwa zabrudzenia organiczne, a co działa utleniająco. Zestaw typowe metody: detergenty, kąpiele zasadowe, rozpuszczalniki oraz historyczne utleniacze. Dodaj do tego zasady BHP i utylizacji odpadów, bo to często rozstrzyga poprawne odpowiedzi.
info

Około 43% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Mieszanina chromowa (K2Cr2O7 w stęż."

Źródła:

  • Wikipedia (PL), "Mieszanina chromowa" – informacje o historycznym użyciu i ograniczaniu stosowania, https://pl.wikipedia.org/wiki/Mieszanina_chromowa (dostęp: 2026-03-05)
  • PWN (encyklopedia/hasło), informacja o zastosowaniu w laboratoriach do mycia naczyń szklanych (zwłaszcza miarowych) – wyszukiwarka PWN: https://encyklopedia.pwn.pl/ (dostęp: 2026-03-05)
  • e-chemia.nazwa.pl, materiał o chromiance i zakazie/ograniczeniach stosowania – strona tematyczna: http://e-chemia.nazwa.pl/ (dostęp: 2026-03-05)

Materiały:

  • Encyklopedia/chemiczne kompendia (hasła: dichromian potasu, chrom(VI), mieszanina chromowa)
  • Karty charakterystyki (SDS) dla dichromianu(VI) potasu i stężonego kwasu siarkowego(VI)
  • Instrukcje BHP i procedury mycia szkła w laboratorium (SOP) obowiązujące w danej jednostce

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego