KWALIFIKACJA CHM5 - TEST WIEDZY NR 5

PYTANIE NR 21.
Rozważ następujące dane dotyczące jakości powietrza w danym dniu:
ParametrWartość
PM1050 μg/m³
PM2.525 μg/m³
SO220 μg/m³
NO2200 μg/m³
O3100 μg/m³
C6H65 μg/m³
Który z parametrów przekracza dopuszczalne normy dla stężenia 1-godzinnego?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W ocenie przekroczeń trzeba dobrać właściwy okres uśredniania. Dla NO2 poziom dopuszczalny krótkoterminowy dotyczy stężenia 1‑godzinnego i wynosi 200 µg/m³, więc wskazana wartość oznacza przekroczenie/osiągnięcie limitu. Pozostałe podane parametry nie osiągają swoich limitów 1‑godzinnych.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniach z jakości powietrza kluczowe jest, że normy są definiowane dla różnych okresów uśredniania (np. 1 godzina, 24 godziny, 8 godzin, rok). Ten sam parametr może mieć kilka poziomów: krótkoterminowy (ochrona przed ostrą ekspozycją) oraz długoterminowy (ochrona przed skutkami przewlekłymi). Dlatego nie wolno porównywać liczby z tabeli "na oko" bez ustalenia, czy jest to wartość 1‑godzinna, dobowa czy roczna.

W tym pytaniu sprawdzany jest limit 1‑godzinny. Dla dwutlenku azotu NO2 w przepisach określono poziom dopuszczalny 1‑godzinny równy 200 µg/m³ (z dodatkowym warunkiem dopuszczalnej częstości przekroczeń w roku). Skoro w tabeli podano NO2 = 200 µg/m³, to jest to wartość odpowiadająca granicy normy godzinowej, a w realnej ocenie dnia stanowi sygnał epizodu wysokiego stężenia w skali krótkoterminowej.

  • Dlaczego "PM10" nie jest poprawne? Dla pyłu PM10 typowo analizuje się m.in. normę dobową (24h) oraz roczną. Sama wartość 50 µg/m³ bez wskazania doby nie przesądza o przekroczeniu limitu 1‑godzinnego, bo taki limit nie jest podstawowym kryterium dla PM10 w podanym zestawie.
  • Dlaczego "PM2.5" nie jest poprawne? PM2.5 jest silnie związany z oceną długookresową (norma roczna). Wartość 25 µg/m³ może być istotna w ujęciu rocznym, ale nie jest to kryterium 1‑godzinne w tej formie pytania.
  • Dlaczego "SO2" nie jest poprawne? Dla SO2 istnieje limit 1‑godzinny, ale jest on znacznie wyższy niż 20 µg/m³, więc przedstawiona wartość jest zbyt niska, by mówić o przekroczeniu normy godzinowej.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź w treści, czy pytanie dotyczy 1h, 24h, 8h czy roku. To najczęstsze źródło pomyłek. W praktyce stacje monitoringu raportują różne agregacje danych, a komunikaty o epizodach dotyczą zwykle krótszych okresów (np. 1h), natomiast ocena "tła" narażenia częściej opiera się na średnich rocznych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stężenie 1-godzinne to średnia wartość z pomiarów zebranych w ciągu jednej godziny. Służy do oceny krótkotrwałej ekspozycji i epizodów zanieczyszczeń (np. przy dużym ruchu drogowym). Porównuje się je tylko z normami, które są zdefiniowane dla 1 godziny.
NO2 może szybko rosnąć w pobliżu źródeł emisji (zwłaszcza komunikacyjnych), dlatego istotne są krótkie epizody wysokich stężeń. Z tego powodu w przepisach stosuje się limit 1‑godzinny oraz roczny, a nie typowy limit dobowy jak dla części innych zanieczyszczeń.
Zawsze szukaj w treści słów: "1‑godzinnego", "średniodobowego/24‑godzinnego", "8‑godzinnego" albo "średniorocznego". Jeśli okres uśredniania nie jest podany, zadanie jest ryzykowne interpretacyjnie. W poprawnych zadaniach okres powinien być jednoznaczny.
To zależy od tego, do jakiej agregacji się odnosi. Dla normy 1‑godzinnej NO2 wartość 200 µg/m³ jest na poziomie granicznym. Gdyby była to średnia dobowa lub roczna (a dla NO2 stosuje się inną normę), interpretacja byłaby inna. Zawsze sprawdzaj okres uśredniania.
Najczęściej myli się okresy uśredniania: porównuje się wartość godzinową do normy rocznej albo dobowej. Drugi błąd to założenie, że wszystkie substancje mają te same typy norm (np. dobowe). Poprawna metoda to: substancja → okres → dopiero potem porównanie.
PM10 ocenia się głównie przez normę dobową (24h) oraz roczną, bo liczy się dłuższa ekspozycja i kumulacja. NO2 częściej ocenia się w krótkich okresach (1h) oraz w ujęciu rocznym. Różnica wynika z charakteru emisji i wpływu zdrowotnego w czasie.
Tak, dla SO2 istnieje limit 1‑godzinny (oraz dobowy), ale wartości graniczne są inne niż dla NO2. Na egzaminie trzeba pamiętać, że samo istnienie limitu 1h nie oznacza, że każda niewielka wartość jest przekroczeniem. Najpierw ustal, jaki limit dotyczy danej substancji.
Dane godzinowe są używane do wykrywania epizodów (nagłych wzrostów stężenia), tworzenia komunikatów krótkoterminowych oraz analiz wpływu źródeł chwilowych (np. szczyt komunikacyjny). W raportach rocznych częściej wykorzystuje się średnie dobowe i roczne.
W wielu normach oprócz wartości granicznej podaje się, ile razy w roku może dojść do przekroczenia (np. dla wybranych poziomów godzinowych i dobowych). To znaczy, że pojedynczy epizod nie zawsze przesądza o ocenie rocznej, ale jest ważnym sygnałem ryzyka i trendu.
Naucz się mapy: substancja → okres uśredniania → typ limitu (1h/24h/8h/rok). Ćwicz na tabelach z rozporządzenia i rozwiązuj zadania polegające na dopasowaniu właściwej normy. Na egzaminie zawsze sprawdzaj jednostki i czas uśredniania.
info

Około 42% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Według specjalistów z branży: "W ocenie przekroczeń trzeba dobrać właściwy okres uśredniania."

Źródła:

  • Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu, tekst jednolity: Dz.U. 2021 poz. 845
  • Dyrektywa 2008/50/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy
  • loveair.pl – informacja o normie 1-godzinnej NO2 (200 µg/m³) – accessed 2026-03-01

Materiały:

  • Tekst jednolity rozporządzenia: Dz.U. 2021 poz. 845 (tabele poziomów dla substancji i okresów uśredniania)
  • Materiały edukacyjne GIOŚ o interpretacji wyników pomiarów i wskaźników jakości powietrza
  • Dyrektywa 2008/50/WE (tło: uśrednianie, cele krótkoterminowe i długoterminowe)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego