KWALIFIKACJA ELM3 - TEST WIEDZY NR 5

PYTANIE NR 17.
Rozważ pasowanie H7/h6. Jaki rodzaj pasowania to oznacza?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
H7/h6 w układzie otworu H oznacza, że otwór ma EI=0 (dolna odchyłka na linii zerowej), a wałek h ma es=0 (górna odchyłka na linii zerowej). Minimalny otwór i maksymalny wałek mogą dać luz zerowy, ale nie powstaje wcisk, więc jest to pasowanie z luzem.

Pełne wyjaśnienie:

W zapisie H7/h6 pierwsza część dotyczy otworu, a druga wałka. Litery określają położenie pola tolerancji względem wymiaru nominalnego (linii zerowej), a liczby (np. 7, 6) – klasę dokładności IT, czyli szerokość tolerancji.

Dla otworu H obowiązuje zasada układu otworu: odchyłka dolna EI = 0, a odchyłka górna ES jest dodatnia. To oznacza, że najmniejszy otwór ma wymiar równy nominałowi, a pozostałe dopuszczalne wymiary są większe.

Dla wałka h obowiązuje zasada układu wałka: odchyłka górna es = 0, a odchyłka dolna ei jest ujemna. To oznacza, że największy wałek ma wymiar równy nominałowi, a pozostałe dopuszczalne wymiary są mniejsze.

Zestawiając skrajne przypadki:

  • Minimalny otwór = nominał (EI=0)
  • Maksymalny wałek = nominał (es=0)

W najciaśniejszym przypadku może wystąpić luz zerowy, ale nie pojawia się sytuacja, w której wałek jest większy od otworu (czyli brak wymuszonego wcisku). Dlatego jest to pasowanie z luzem (z minimalnym możliwym luzem w granicy).

Odpowiedź "Pasowanie z przejściem" jest błędna, bo pasowania przejściowe w układzie H są związane z innymi położeniami pola tolerancji wałka (np. takie, które mogą dać zarówno luz, jak i napięcie). Odpowiedź "Pasowanie z napięciem" jest błędna, ponieważ napięcie wymaga, by nawet najmniejszy wałek był większy niż największy otwór – a tu oba pola tolerancji stykają się z linią zerową od przeciwnych stron. Odpowiedź "Nie można określić…" jest błędna, bo samo oznaczenie H7/h6 w systemie ISO jednoznacznie pozwala sklasyfikować rodzaj pasowania.

W praktyce H7/h6 stosuje się tam, gdzie potrzebny jest montaż bez prasy i praca ruchowa bez ryzyka zatarcia, przy zachowaniu dobrej współosiowości.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zapis H7/h6 mówi, że otwór ma pole tolerancji "H" w klasie IT7, a wałek ma pole tolerancji "h" w klasie IT6. Litera określa położenie pola względem nominału (linii zerowej), a liczba – szerokość tolerancji (dokładność wykonania).
W układzie H dolna odchyłka otworu wynosi EI=0, a w układzie h górna odchyłka wałka wynosi es=0. Skrajnie: minimalny otwór = nominał i maksymalny wałek = nominał, więc co najwyżej występuje luz zerowy, ale nie pojawia się wcisk. To klasyfikuje pasowanie jako z luzem.
W praktyce wyróżnia się: pasowanie z luzem (wałek zawsze mniejszy od otworu), pasowanie z napięciem (wałek zawsze większy – potrzebny wcisk) oraz pasowanie przejściowe (w zależności od wykonania może wyjść luz albo napięcie).
Litera H dla otworu oznacza układ bazowy otworu: odchyłka dolna EI jest równa 0, czyli dolna granica wymiaru otworu leży na linii nominalnej. Dzięki temu wiele pasowań dobiera się, zmieniając głównie położenie pola tolerancji wałka.
Litera h dla wałka oznacza układ bazowy wałka: odchyłka górna es jest równa 0. Maksymalny wałek ma więc wymiar równy nominałowi, a wszystkie pozostałe dopuszczalne wymiary są mniejsze. W zestawieniu z otworem H zwykle daje to pasowania z luzem.
Tak. Przy skrajnych wymiarach (minimalny otwór i maksymalny wałek) oba mogą być równe nominałowi, co daje luz zerowy. To nadal nie jest napięcie, bo nie ma sytuacji, w której wałek musi wejść "na wcisk" do otworu. Wcisk wymaga, by wałek był większy od otworu.
Pasowania przejściowe w układzie otworu H7 uzyskuje się, gdy pole tolerancji wałka leży blisko linii zerowej, ale częściowo może ją przekraczać w stronę dodatnią. W materiałach dydaktycznych często spotyka się oznaczenia wałków z grupy j, k, m, n jako typowe przykłady pasowań przejściowych.
Najczęstsze pomyłki to: mylenie wielkiej litery H (otwór) z małą h (wałek), traktowanie "prawie na styk" jako pasowania przejściowego bez analizy EI/es oraz utożsamianie luzu zerowego z napięciem. Warto zawsze sprawdzać położenie pól tolerancji.
H7/h6 spotyka się w precyzyjnych połączeniach ruchomych: prowadnice, osie i wałki w zespołach pozycjonowania, współpraca z tulejami lub elementami łożyskowania, mechanizmy wymagające współosiowości i jednocześnie łatwego montażu/demontażu. Zapewnia mały luz bez typowego wcisku.
Najprościej: sprawdź, czy w danym układzie pola tolerancji nie ma możliwości, by wałek był większy od otworu. Dla H (otwór) EI=0, dla h (wałek) es=0, więc maksymalny wałek nie przekracza nominału, a minimalny otwór nie spada poniżej nominału. To wskazuje na pasowanie z luzem.
info

Około 64% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "H7/h6 w układzie otworu H oznacza, że otwór ma EI=0 (dolna odchyłka na linii zerowej), a wałek h ma es=0 (górna odchyłka na linii zerowej)."

Źródła:

  • PN-ISO 286-1:1998, "System tolerancji i pasowań ISO — Część 1: Podstawy tolerancji, odchyłek i pasowań"
  • PN-ISO 286-2:1998, "System tolerancji i pasowań ISO — Część 2: Tabele klas IT i odchyłek podstawowych dla otworów i wałków"
  • ISO 286-1:2010, "Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits"

Materiały:

  • Tablice pasowań i tolerancji ISO (materiały dydaktyczne do metrologii technicznej)
  • PN-ISO 286-1:1998 – część definicyjna systemu tolerancji i pasowań
  • PN-ISO 286-2:1998 – tabele i wartości odchyłek/granic wymiarów

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego