KWALIFIKACJA ELM2 - TEST WIEDZY NR 4

PYTANIE NR 14.
Rozważ prostownik jednopołówkowy z opornikiem obciążeniowym. Jakie jest napięcie na oporniku, gdy sygnał wejściowy jest ujemny?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W prostowniku jednopołówkowym dioda przewodzi tylko dla jednej polaryzacji wejścia. Gdy sygnał wejściowy jest ujemny (dla typowej orientacji diody w takim układzie), dioda jest spolaryzowana zaporowo i prąd przez opornik praktycznie nie płynie, więc napięcie na oporniku jest równe zeru.

Pełne wyjaśnienie:

Prostownik jednopołówkowy (z jedną diodą i opornikiem obciążenia) przepuszcza na wyjście tylko jedną połówkę przebiegu wejściowego. Kluczowe jest rozumienie, że dioda działa jak element jednokierunkowy: w stanie przewodzenia zachowuje się jak mała rezystancja (z pewnym spadkiem napięcia), a w stanie zaporowym jak bardzo duża rezystancja (prąd jest pomijalnie mały).

Gdy sygnał wejściowy jest ujemny (przy typowej orientacji diody w prostowniku jednopołówkowym), dioda jest spolaryzowana zaporowo. Oznacza to, że obwód wejście–dioda–opornik nie przewodzi prądu w istotnym stopniu. Skoro prąd przez opornik jest praktycznie zerowy, to zgodnie z prawem Ohma napięcie na oporniku (spadek napięcia na nim) jest również praktycznie zerowe. Dlatego poprawna odpowiedź brzmi: "Jest równe zeru".

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Jest równe napięciu wejściowemu" – byłoby prawdziwe, gdyby dioda przewodziła również dla ujemnej połówki (albo gdyby jej nie było). W prostowniku jednopołówkowym dioda ma właśnie blokować jedną z połówek.
  • "Jest dodatnie" – napięcie dodatnie na obciążeniu kojarzy się z prostowaniem dwupołówkowym (np. mostkiem), gdzie obie połówki wejścia dają na wyjściu tę samą polaryzację. W prostowniku jednopołówkowym podczas połówki ujemnej wyjście jest odcięte, więc nie powstaje dodatni przebieg.
  • "Jest ujemne" – to typowa pułapka: przeniesienie znaku sygnału wejściowego na wyjście bez analizy stanu diody. W stanie zaporowym prąd nie płynie, więc na oporniku nie ma istotnego spadku napięcia.

Uwaga praktyczna: w rzeczywistym układzie mogą występować bardzo małe napięcia wynikające z prądów upływu i pojemności złącza, ale w modelu egzaminacyjnym zwykle przyjmuje się, że dla połówki blokowanej napięcie na obciążeniu wynosi 0 V.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Prostownik jednopołówkowy to układ z jedną diodą, który przepuszcza tylko jedną połówkę przebiegu AC. Służy do uzyskania pulsującego napięcia stałego z napięcia przemiennego, np. w prostych zasilaczach i układach detekcji.
Przy ujemnej połówce (dla typowej orientacji diody) dioda jest spolaryzowana zaporowo, więc prawie nie przewodzi prądu. Skoro prąd przez rezystor jest znikomy, to spadek napięcia na nim też jest znikomy, czyli w przybliżeniu 0 V.
Sprawdź polaryzację: gdy anoda ma potencjał wyższy niż katoda (o około spadek przewodzenia), dioda przewodzi. Gdy jest odwrotnie, dioda jest w stanie zaporowym i blokuje prąd. To bezpośrednio decyduje o napięciu na obciążeniu.
Nie zawsze dokładnie. W praktyce mogą pojawić się bardzo małe wartości wynikające z prądów upływu, pojemności złącza i zakłóceń pomiaru. W typowych zadaniach egzaminacyjnych stosuje się jednak model idealny i przyjmuje się 0 V.
Na wejściu zobaczysz sinusoidę (lub inny przebieg AC). Na obciążeniu pojawi się tylko jedna połówka (np. dodatnia), a w czasie drugiej połówki napięcie będzie bliskie zeru. To charakterystyczny "ucięty" przebieg.
Jednopołówkowy wykorzystuje tylko jedną połówkę sygnału, więc ma większe tętnienia i mniejszą średnią wartość napięcia. Dwupołówkowy (np. mostek) "odwraca" drugą połówkę, dzięki czemu obie połówki zasilają obciążenie, a filtracja jest łatwiejsza.
Tak, dla połówki przewodzenia napięcie na obciążeniu jest mniejsze od wejściowego o spadek na diodzie (zależny od typu i prądu). Dla połówki blokowanej spadek na diodzie nie "dodaje" napięcia na obciążeniu, bo prąd praktycznie nie płynie.
Najczęstszy błąd to odwrócenie diody (zamiana anody z katodą). Wtedy prostownik "przepuszcza" przeciwną połówkę przebiegu i dla ujemnej połówki wejścia sytuacja na obciążeniu może być inna. Dlatego na schemacie zawsze identyfikuj kierunek diody.
Dobór obejmuje m.in. dopuszczalny prąd przewodzenia, maksymalne napięcie wsteczne, straty mocy i częstotliwość pracy. W zasilaczach sieciowych kluczowe jest napięcie wsteczne, a w układach szybkich również czas przełączania i pojemność złącza.
Zacznij od ustalenia, kiedy dioda przewodzi (polaryzacja anoda–katoda) i co to oznacza dla prądu w obciążeniu. Potem wyciągnij wniosek o napięciu na rezystorze: jeśli prąd ≈ 0, to napięcie na obciążeniu ≈ 0. Unikaj zgadywania po znaku wejścia.
info

Statystycznie 59% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "W prostowniku jednopołówkowym dioda przewodzi tylko dla jednej polaryzacji wejścia."

Źródła:

  • Wikipedia: Half-wave rectification — https://en.wikipedia.org/wiki/Rectifier#Half-wave_rectification (dostęp: 2026-02-26)
  • Wikipedia (PL): Prostownik — sekcja o prostowaniu jednopołówkowym — https://pl.wikipedia.org/wiki/Prostownik (dostęp: 2026-02-26)
  • Nexperia: 1N4148; 1N4148WS; 1N4148W — datasheet (charakterystyka diody, stan przewodzenia/zaporowy) — https://assets.nexperia.com/documents/data-sheet/1N4148_1N4448.pdf (dostęp: 2026-02-26)

Materiały:

  • Podręczniki do podstaw elektroniki: dział o diodach i prostownikach
  • Karty katalogowe (datasheet) diod prostowniczych – charakterystyki przewodzenia
  • Materiały dydaktyczne z przebiegami czasowymi prostowania (oscyloskop)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego