KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2009

PYTANIE NR 21.
Rysunek przedstawia charakterystykę prądowo-napięciową
Ilustracja przedstawia charakterystykę prądowo-napięciową diody, co jest związane z kwalifikacją zawodową elektryka,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Charakterystyka I–U diody jest wyraźnie niesymetryczna: w kierunku przewodzenia prąd rośnie gwałtownie po osiągnięciu napięcia progowego, a w kierunku zaporowym płynie tylko mały prąd upływu (do przebicia). Tyrystor i tranzystor mają inne, "sterowane" cechy, a diak zwykle wykazuje próg w obu kierunkach.

Pełne wyjaśnienie:

Charakterystyka prądowo-napięciowa (I–U) pokazuje zależność prądu płynącego przez element od przyłożonego napięcia. Dla diody typowy jest przebieg asymetryczny:

  • Kierunek przewodzenia: po przekroczeniu napięcia progowego prąd zaczyna szybko rosnąć (krzywa "w górę").
  • Kierunek zaporowy: prąd jest bardzo mały (prąd upływu) aż do ewentualnego przebicia przy dużym napięciu.

Dlatego, jeśli na rysunku widać krzywą z wyraźnym "kolanem" w jedną stronę i niemal płaskim przebiegiem w drugą, najbardziej pasuje odpowiedź "diody."

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują do typowej charakterystyki I–U:

  • "tyrystora." Tyrystor jest elementem sterowanym (ma bramkę) i w praktyce opisuje się go charakterystyką z obszarem załączania/wyłączania oraz zjawiskiem zatrzasku. Sam kształt I–U zależy od wyzwolenia i nie jest "zwykłą" asymetryczną krzywą jak dla diody w prostym ujęciu.
  • "diaka." Diak jest elementem dwukierunkowym o progu zadziałania – w uproszczeniu jego charakterystyka jest bardziej symetryczna względem początku układu, bo przewodzi po przekroczeniu pewnego napięcia zarówno dla dodatniej, jak i ujemnej polaryzacji.
  • "tranzystora." Tranzystor ma trzy elektrody i jego własności opisuje się rodziną charakterystyk (np. wyjściowych) zależnych od sygnału sterującego. Pojedyncza charakterystyka I–U jak dla elementu dwukońcówkowego nie jest typowym sposobem identyfikacji tranzystora w takim zadaniu.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal, czy wykres wygląda na element dwukońcówkowy (jedna krzywa, brak zależności od sterowania). Następnie sprawdź, czy przewodzenie jest jednostronne (dioda), czy progowe i dwustronne (diak), czy widać cechy przełączania/zatrzasku (tyrystor).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Charakterystyka I–U to wykres zależności prądu płynącego przez element od napięcia przyłożonego do jego zacisków. Pozwala rozpoznać sposób przewodzenia (np. próg, asymetrię, przebicie) i odróżniać elementy takie jak dioda, diak czy elementy sterowane.
Szukaj asymetrii: w kierunku przewodzenia prąd rośnie gwałtownie po przekroczeniu progu, a w kierunku zaporowym prąd jest mały (upływ) aż do ewentualnego przebicia. To typowy "jednokierunkowy" podpis diody na wykresie.
Diak jest elementem dwukierunkowym i zwykle przewodzi dopiero po przekroczeniu pewnego napięcia progowego w obu polaryzacjach. Dioda przewodzi zasadniczo w jedną stronę, więc jej charakterystyka jest wyraźnie niesymetryczna.
Tyrystor ma zachowanie przełączające i jest elementem sterowanym (w typowych zastosowaniach wymaga impulsu wyzwalającego). Jego praca wiąże się z załączaniem i utrzymaniem przewodzenia, a nie tylko z prostym przewodzeniem w jedną stronę jak w przypadku diody.
Zwykle nie wprost, bo tranzystor jest elementem trójkońcówkowym i opisuje się go rodziną charakterystyk zależnych od sygnału sterującego (np. prądu bazy lub napięcia bramki). Pojedyncza krzywa I–U jak dla elementu dwukońcówkowego częściej dotyczy diody/diaka.
Najczęściej: asymetria (jednokierunkowość), obecność progu przewodzenia, kształt w kierunku zaporowym (upływ, przebicie) oraz ewentualne cechy przełączania. Najpierw oceń, czy element wygląda na dwukońcówkowy czy sterowany.
W urządzeniach towarzyszących instalacjom: zasilaczach, sterownikach, automatyce, układach detekcji i sygnalizacji. Diody stosuje się m.in. do prostowania i zabezpieczenia polaryzacji, a elementy przełączające (np. tyrystory) mogą występować w układach regulacji mocy lub sterowania.
Najczęstsze to mylenie "kolana" przewodzenia z progiem elementu dwukierunkowego oraz ignorowanie kierunku zaporowego. Pomaga sprawdzenie, czy wykres jest symetryczny oraz czy w zaporze prąd jest bliski zeru. Warto też zwrócić uwagę na skale osi.
Ogólny kształt jest podobny (próg i szybki wzrost prądu), ale szczegóły zależą od typu diody i skali (np. diody LED, Zenera, prostownicze). Na egzaminie zwykle pokazuje się uproszczony przebieg, który ma podkreślić jednokierunkowe przewodzenie.
Skup się na cechach ogólnych: czy krzywa jest symetryczna, czy przewodzi w jedną stronę, czy widać wyraźny próg oraz jak zachowuje się część zaporowa. Jeśli nie widać szczegółów, porównuj odpowiedzi według typu elementu: dwukońcówkowy vs sterowany.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 47% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Tyrystor i tranzystor mają inne, "sterowane" cechy, a diak zwykle wykazuje próg w obu kierunkach."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Dioda_polprzewodnikowa (dostęp: 2026-03-01)
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Tyrystor (dostęp: 2026-03-01)
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Diak (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z podstaw elektroniki: elementy półprzewodnikowe i ich charakterystyki I–U
  • Noty katalogowe (datasheet) wybranych diod, tranzystorów i tyrystorów – sekcje "Electrical characteristics"
  • Ćwiczenia laboratoryjne: pomiar charakterystyki I–U diody i porównanie z innymi elementami

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego