KWALIFIKACJA ELM2 + ELM5 - CZERWIEC 2009

PYTANIE NR 9.
Rysunek przedstawia schemat blokowy odbiornika superheterodynowego. Blok oznaczony literą X pełni funkcję
Ilustracja przedstawia schemat blokowy odbiornika superheterodynowego, który jest używany w kontekście kwalifikacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Detektor (demodulator) w odbiorniku superheterodynowym przetwarza sygnał z toru p.cz. na sygnał użyteczny (zwykle m.cz.). Jest umieszczany po wzmocnieniu i filtracji częstotliwości pośredniej, a przed wzmacniaczem m.cz. Heterodyna natomiast dostarcza sygnał do mieszacza, nie odzyskuje informacji z modulacji.

Pełne wyjaśnienie:

Odbiornik superheterodynowy składa się z kilku typowych bloków funkcjonalnych: toru wejściowego w.cz. (selekcja i wzmocnienie), mieszacza zasilanego sygnałem z heterodyny (generatora lokalnego), toru częstotliwości pośredniej (filtry i wzmacniacze p.cz.), a następnie bloku detektora i toru m.cz.

Detektor to blok, którego zadaniem jest wydzielenie (odtworzenie) informacji przenoszonej przez sygnał zmodulowany. W ujęciu blokowym oznacza to zamianę sygnału p.cz. na sygnał użyteczny (najczęściej m.cz. dla odbioru fonii) albo na sygnał bazowy w innych systemach. Dlatego na schemacie blokowym superheterodyny detektor znajduje się za filtrami/wzmacniaczami p.cz., a przed wzmacniaczem m.cz.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Heterodyna (generator lokalny) nie dokonuje demodulacji. Jej rolą jest wytworzenie stabilnej częstotliwości do mieszania, aby różnica/suma częstotliwości dała stałą p.cz. To element toru przemiany częstotliwości, a nie odzyskiwania informacji.
  • ARW (automatyczna regulacja wzmocnienia) jest układem sterowania, który zmienia wzmocnienie stopni w zależności od poziomu sygnału, aby ograniczyć przesterowanie i wyrównać głośność/poziom. ARW nie jest blokiem detekcji sygnału użytecznego, tylko pętlą regulacji.
  • ARCz (spotykane jako automatyczna regulacja częstotliwości) dotyczy stabilizacji dostrojenia/kompensacji odchyłek częstotliwości, zwłaszcza w torach FM. Podobnie jak ARW, jest to funkcja regulacyjna, a nie demodulacja.

Wskazówka egzaminacyjna: aby rozpoznać detektor na schemacie blokowym, szukaj miejsca, gdzie kończy się tor p.cz. (filtracja/wzmocnienie na stałej częstotliwości) i zaczyna się tor m.cz. lub sygnał bazowy. Blok pomiędzy nimi to najczęściej detektor/demodulator.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Odbiornik superheterodynowy to układ, w którym sygnał w.cz. jest przemieniany w mieszaczu na stałą częstotliwość pośrednią (p.cz.). Dzięki temu filtracja i wzmocnienie odbywają się na jednej częstotliwości, co ułatwia uzyskanie dobrej selektywności i czułości w całym zakresie strojenia.
Detektor (demodulator) jest zwykle za filtrem i wzmacniaczem p.cz., a przed wzmacniaczem m.cz. lub wyjściem sygnału bazowego. Jeśli na rysunku widać przejście z toru p.cz. do toru audio, blok pośredni to najczęściej detektor.
Heterodyna to generator lokalny, który dostarcza sygnał do mieszacza, aby wytworzyć p.cz. Nie odzyskuje ona informacji z modulacji (nie wykonuje demodulacji). Detektor natomiast przekształca sygnał zmodulowany w sygnał użyteczny, np. m.cz.
Mieszacz łączy (mnoży) sygnał odbierany z sygnałem heterodyny, tworząc składowe o częstotliwościach sumy i różnicy. Z tych składowych wybiera się filtracją częstotliwość pośrednią. Mieszacz nie jest demodulatorem – nie odtwarza treści modulacji, tylko zmienia pasmo pracy.
Tor p.cz. zwykle zawiera filtr p.cz. (selektywność), jeden lub kilka wzmacniaczy p.cz. (zysk), a często także układ ARW sterujący ich wzmocnieniem. Celem jest wzmocnienie sygnału na stałej częstotliwości i odfiltrowanie kanału przed demodulacją w detektorze.
ARW to automatyczna regulacja wzmocnienia: pętla, która zmienia wzmocnienie stopni odbiornika zależnie od poziomu sygnału. Bywa mylona z detektorem, bo też "reaguje" na amplitudę sygnału. Różnica jest taka, że ARW steruje wzmocnieniem, a detektor odzyskuje informację (demoduluje).
ARCz (spotykane jako automatyczna regulacja częstotliwości) to układ korygujący odstrojenie, np. w odbiornikach FM, aby utrzymać prawidłowe dostrojenie do stacji. To funkcja stabilizacji/sterowania, a nie blok demodulacji. W schemacie blokowym może być narysowana jako pętla sprzężenia.
Tor w.cz. pracuje na wysokich częstotliwościach radiowych (wejście z anteny, selekcja, mieszanie, p.cz.). Tor m.cz. zaczyna się po detekcji/demodulacji i obejmuje wzmacniacz audio oraz głośnik/słuchawki. Na schemacie często widać, że po detektorze sygnał idzie do bloku wzmacniacza m.cz.
Najczęściej myli się: heterodynę z detektorem (oba są "ważne" i kojarzą się z przetwarzaniem), ARW/ARCz z blokami toru sygnałowego (bo są opisane skrótami), oraz mieszacz z demodulatorem. Pomaga reguła: przemiana częstotliwości jest przed p.cz., a demodulacja dopiero po p.cz.
Ćwicz identyfikację toru sygnału od anteny do wyjścia: w.cz. → mieszacz+heterodyna → filtr/wzmacniacz p.cz. → detektor → m.cz. Rób krótkie notatki "co wchodzi/co wychodzi" z każdego bloku. Na egzaminie szukaj funkcji: zmiana częstotliwości, filtracja, wzmocnienie, demodulacja, regulacja.
info

Statystycznie 33% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Detektor (demodulator) w odbiorniku superheterodynowym przetwarza sygnał z toru p.cz."

Źródła:

  • Wikipedia: "Odbiornik superheterodynowy" – opis bloków (mieszacz, generator lokalny, p.cz., detektor), https://pl.wikipedia.org/wiki/Odbiornik_superheterodynowy (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia: "Demodulacja" – definicja i rola demodulatora/detektora, https://pl.wikipedia.org/wiki/Demodulacja (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia (EN): "Superheterodyne receiver" – block diagram explanation including detector/demodulator placement, https://en.wikipedia.org/wiki/Superheterodyne_receiver (accessed 2026-02-18)

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw radiotechniki (rozdziały o odbiorniku superheterodynowym)
  • Notatki/lekcje o torach: w.cz. – p.cz. – m.cz. oraz o demodulacji
  • Ćwiczenia z identyfikacji bloków na schematach (mieszacz, generator lokalny, filtr p.cz., detektor)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego