KWALIFIKACJA TLO3 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 16.
Rysunek przedstawia schemat przyrządu do pomiaru
Rysunek przedstawia czarno-biały schemat budowy mechanicznego przyrządu pomiarowego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Prędkościomierz (ASI) wskazuje IAS, bo mierzy różnicę między ciśnieniem całkowitym z rurki Pitota a ciśnieniem statycznym w obudowie, czyli ciśnienie dynamiczne. Schemat z pojedynczą puszką sprężystą zasilaną ciśnieniem całkowitym i bez kapilary opóźniającej odpowiada ASI, a nie wariometrowi, wysokościomierzowi ani machometrowi.

Pełne wyjaśnienie:

Przyrząd ze schematu to mechaniczny prędkościomierz (Airspeed Indicator), czyli wskaźnik IAS (Indicated Airspeed). Jego zasada działania opiera się na pomiarze ciśnienia dynamicznego, które powstaje jako różnica między:

  • ciśnieniem całkowitym (doprowadzanym z rurki Pitota),
  • ciśnieniem statycznym (doprowadzanym z portu statycznego do obudowy przyrządu).

W typowej konstrukcji ciśnienie całkowite trafia do wnętrza puszki sprężystej, a ciśnienie statyczne wypełnia przestrzeń wokół puszki w obudowie. Zmiana różnicy ciśnień powoduje odkształcenie puszki, które przez układ dźwigni i przekładni porusza wskazówkę na skali. Taka budowa odpowiada dokładnie wskazywaniu prędkości wskazywanej (IAS).

Odpowiedź "prędkości VS." jest nieprawidłowa, ponieważ VS dotyczy wariometru (VSI), który nie mierzy prędkości postępowej, tylko tempo zmian wysokości. Wariometr wykorzystuje dławienie/kapilarę (celowe opóźnienie wyrównania ciśnień), aby zamienić zmianę ciśnienia statycznego w sygnał proporcjonalny do szybkości wznoszenia/opadania. Brak takiego elementu opóźniającego nie pasuje do VSI.

Odpowiedź "wysokości TA." jest nieprawidłowa, bo wysokościomierz bazuje na puszce aneroidowej zamkniętej (z odniesieniem do ciśnienia wewnętrznego), która reaguje na zmiany ciśnienia statycznego i wskazuje wysokość. W schemacie kluczowa jest puszka zasilana ciśnieniem (i logika różnicy ciśnień), typowa dla ASI.

Odpowiedź "liczby Macha." jest nieprawidłowa, ponieważ machometr (w klasycznych rozwiązaniach) wymaga przetwarzania zależnego od ciśnienia statycznego i często ma bardziej złożony układ (np. elementy aneroidowe kompensujące), a nie samą prostą, pojedynczą puszkę pracującą jak w prędkościomierzu IAS.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy na schemacie widzisz pojedynczą puszkę, do której doprowadzono ciśnienie z króćca, a reszta znajduje się w obudowie – najpierw rozważ prędkościomierz IAS. Dla wariometru szukaj dławienia/kapilary, a dla wysokościomierza – puszki zamkniętej reagującej na ciśnienie zewnętrzne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
IAS (Indicated Airspeed) to prędkość wskazywana bezpośrednio na prędkościomierzu. TAS (True Airspeed) to prędkość rzeczywista w masie powietrza, zwykle większa od IAS na większej wysokości. Różnice wynikają m.in. z gęstości powietrza i błędów instalacji.
ASI działa na różnicy ciśnień: do puszki sprężystej doprowadza się ciśnienie całkowite z rurki Pitota, a do obudowy ciśnienie statyczne. Różnica tworzy ciśnienie dynamiczne, które odkształca puszkę i przez przekładnie porusza wskazówkę skali.
Samo ciśnienie całkowite nie mówi jeszcze o prędkości, bo zawiera w sobie składnik statyczny. Dopiero odjęcie ciśnienia statycznego od całkowitego daje ciśnienie dynamiczne, które jest związane z ruchem względem powietrza i stanowi podstawę wskazania IAS.
W prędkościomierzu typowo widać puszkę sprężystą zasilaną ciśnieniem (z Pitota) oraz odniesienie do ciśnienia statycznego w obudowie. W wariometrze kluczowym elementem jest dławienie/kapilara powodująca opóźnienie wyrównania ciśnień, bo VSI mierzy tempo zmian.
VSI mierzy pionową prędkość wznoszenia lub opadania (tempo zmian wysokości), a nie prędkość postępową w poziomie. Robi to na podstawie zmian ciśnienia statycznego w czasie, zwykle z użyciem dławienia, które zamienia zmianę ciśnienia na sygnał proporcjonalny do szybkości.
Wysokościomierz porównuje ciśnienie zewnętrzne (statyczne) do stałego odniesienia wewnątrz puszki aneroidowej. Dzięki temu odkształcenie puszki zależy od bezwzględnej wartości ciśnienia, a nie od różnicy dwóch doprowadzonych ciśnień jak w prędkościomierzu.
Nie. Machometr wskazuje liczbę Macha, czyli stosunek prędkości do lokalnej prędkości dźwięku. Ponieważ prędkość dźwięku zależy od temperatury (a ta zwykle zmienia się z wysokością), machometr wymaga innego przetwarzania niż proste wskazanie IAS oparte na ciśnieniu dynamicznym.
Zatkany Pitot może powodować zaniżone lub "zamrożone" wskazania prędkości, a błędy ciśnienia statycznego mogą zawyżać lub zaniżać IAS zależnie od sytuacji. W praktyce diagnozuje się to przez porównania, testy szczelności oraz kontrolę przewodów i króćców.
IAS jest kluczowa przy starcie, podejściu i w locie, bo ograniczenia konstrukcyjne i prędkości operacyjne są zwykle podawane jako prędkości wskazywane (np. prędkości do startu i lądowania oraz prędkości maksymalne dopuszczalne). To wpływa bezpośrednio na bezpieczeństwo.
Często mylą "wskaźnik prędkości" z wariometrem, bo oba są przyrządami ciśnieniowymi i mają puszki sprężyste. Drugim typowym błędem jest utożsamianie IAS z TAS bez uwzględniania gęstości powietrza. Pomaga szukanie na schemacie: Pitot vs statyczne oraz kapilara VSI.
info

Około 64% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Eksperci podkreślają: "Prędkościomierz (ASI) wskazuje IAS, bo mierzy różnicę między ciśnieniem całkowitym z rurki Pitota a ciśnieniem statycznym w obudowie, czyli ciśnienie dynamiczne."

Materiały:

  • Podręczniki awioniki/podstaw przyrządów pilotażowych (rozdział: prędkościomierz i układ Pitota-statyczny)
  • Materiały szkoleniowe Part-66 z modułów dotyczących przyrządów i podstaw aerodynamiki
  • Instrukcje obsługi technicznej (AMM) konkretnego statku powietrznego – sekcje Pitot-Static i wskaźniki ciśnieniowe

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego