KWALIFIKACJA MEC3 - PAŹDZIERNIK 2013

PYTANIE NR 13.
Rysunek przedstawia sprzęgło
Ilustracja przedstawia przekrój sprzęgła tarczowego, które jest elementem mechanicznym używanym do łączenia dwóch wałów w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Sprzęgło tarczowe jest sprzęgłem ciernym: moment przenosi się przez docisk tarczy z okładzinami do powierzchni współpracującej. Od sprzęgła zębatego i kłowego różni je brak zazębienia/kłów, a od wielopłytkowego – brak pakietu wielu tarcz pracujących równolegle.

Pełne wyjaśnienie:

Sprzęgło tarczowe należy do sprzęgieł ciernych. Oznacza to, że przenoszenie momentu obrotowego odbywa się dzięki tarciu pomiędzy dociskanymi do siebie powierzchniami (zwykle tarcza z okładzinami ciernymi oraz element współpracujący, np. koło zamachowe lub docisk). Na rysunkach technicznych tego typu sprzęgło rozpoznaje się po obecności tarczy sprzęgłowej i elementów docisku, a nie po elementach zazębiających się.

Odpowiedź "tarczowe." jest poprawna, ponieważ wskazuje właśnie sprzęgło, w którym kluczowym elementem jest tarcza pracująca w parze ciernej. Taki typ zapewnia możliwość łagodnego załączania napędu i dopuszcza kontrolowany poślizg w fazie ruszania lub przy przeciążeniu (w granicach wynikających z konstrukcji).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują:

  • "wielopłytkowe." – to także sprzęgło cierne, ale zbudowane z pakietu wielu płytek/tarcz, co zwiększa powierzchnię tarcia i pozwala przenosić większy moment przy mniejszych gabarytach. Na rysunku zwykle widać stos tarcz, a nie pojedynczą tarczę.
  • "zębate." – to sprzęgło kształtowe, w którym moment przenosi się przez zazębienie. Cechą rozpoznawczą są zęby (wewnętrzne/zewnętrzne) i brak okładzin ciernych.
  • "kłowe." – również sprzęgło kształtowe, rozpoznawalne po kłach (występach) wchodzących w gniazda. Zwykle nie dopuszcza poślizgu przy prawidłowym zazębieniu.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na rysunku szukasz cechy rozstrzygającej, zadaj sobie pytanie: czy moment przenosi tarcie (okładziny i docisk), czy zazębienie/kły? To najszybciej odróżnia sprzęgła tarczowe od zębatych i kłowych, a następnie pozwala rozróżnić tarczowe i wielopłytkowe (liczba tarcz).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Sprzęgło tarczowe to sprzęgło cierne, w którym moment obrotowy przenosi się przez docisk tarczy z okładzinami do elementu współpracującego. Służy do rozłączania i łączania napędu oraz umożliwia łagodne załączanie dzięki kontrolowanemu tarciu.
Najczęściej widać tarczę sprzęgłową oraz elementy docisku, a nie zęby czy kły. Cechą kluczową jest para powierzchni ciernych (tarcza z okładzinami + powierzchnia współpracująca). Jeśli rysunek pokazuje pakiet wielu tarcz, to zwykle jest to sprzęgło wielopłytkowe.
Oba są sprzęgłami ciernymi, ale w tarczowym pracuje zwykle pojedyncza tarcza, a w wielopłytkowym jest pakiet kilku tarcz/płytek, co zwiększa powierzchnię tarcia. Wielopłytkowe przenosi większy moment przy mniejszej średnicy, ale bywa bardziej złożone.
Sprzęgło zębate przenosi moment przez zazębienie, czyli kontakt kształtowy zębów, a nie przez tarcie okładzin. Na rysunku technicznym rozpoznasz je po geometrii zębów (wewnętrznych lub zewnętrznych). Sprzęgło tarczowe ma tarczę i docisk, a nie elementy zębate.
Zasadniczo nie. Sprzęgło kłowe jest sprzęgłem kształtowym – po zazębieniu kłów przenosi moment "na sztywno". Poślizg nie jest jego normalnym trybem pracy; próba pracy z poślizgiem powoduje uderzenia, wykruszanie kłów i szybkie zużycie elementów.
Typowe objawy to poślizg pod obciążeniem (spadek prędkości, wzrost temperatury), zapach przegrzanych okładzin, nierówne załączanie lub drgania. W praktyce mechanik sprawdza też grubość okładzin, stan powierzchni ciernych i poprawność docisku/regulacji.
Sprzęgła cierne (np. tarczowe) stosuje się, gdy ważne jest łagodne załączanie i tłumienie udarów w napędzie. Sprzęgła kształtowe (kłowe/zębate) wybiera się, gdy potrzebne jest sztywne przeniesienie momentu bez poślizgu. Dobór zależy od charakteru obciążenia i wymagań procesu.
Najczęściej są to: tarcza sprzęgłowa z okładzinami ciernymi, element dociskowy (np. docisk/sprężyna), powierzchnia współpracująca (np. koło zamachowe lub tarcza dociskowa) oraz elementy mocujące. W wielu rozwiązaniach występuje też mechanizm rozłączający (np. dźwignie/łożysko oporowe).
Najczęściej działa skrót myślowy: oba typy są cierne i mają "tarcze", więc uczniowie wybierają odpowiedź po nazwie. Poprawna metoda to szukanie cechy rozstrzygającej: liczba tarcz (pojedyncza vs pakiet) oraz sposób przedstawienia docisku. Analiza rysunku zwykle eliminuje pomyłkę.
Najpierw ustal zasadę przenoszenia momentu: tarcie czy zazębienie/kły. Potem sprawdź detale: liczba tarcz, obecność okładzin, kształt zębów lub kłów. Na końcu porównaj odpowiedzi pod kątem zgodności z tymi cechami, a nie na podstawie brzmienia nazwy.
info

Statystycznie 63% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Sprzęgło tarczowe jest sprzęgłem ciernym: moment przenosi się przez docisk tarczy z okładzinami do powierzchni współpracującej."

Materiały:

  • Podręczniki z zakresu budowy i eksploatacji maszyn (działy: sprzęgła i układy napędowe)
  • Katalogi producentów sprzęgieł (rysunki złożeniowe i opisy konstrukcji)
  • Materiały dydaktyczne szkół branżowych/technikum: "elementy maszyn" – rozdział o sprzęgłach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego