KWALIFIKACJA GIW9 - CZERWIEC 2023

PYTANIE NR 23.
Rysunek przedstawia wykres wybuchowości
Ilustracja przedstawia wykres wybuchowości metanu, co jest istotne w kontekście kwalifikacji zawodowej TECHNIK GÓRNICTWA
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Metan jest podstawowym gazem palnym związanym z zagrożeniem wybuchowym w górnictwie podziemnym, a wykres wybuchowości (granice mieszaniny gaz–powietrze) jest typowo wykorzystywany do oceny ryzyka zapłonu i wybuchu metanu w wyrobiskach. Pozostałe gazy mają inny kontekst zagrożeń i charakterystyki.

Pełne wyjaśnienie:

Wykres wybuchowości przedstawia zakres stężeń gazu palnego w powietrzu, w którym mieszanina może ulec zapłonowi i wybuchowi. W praktyce oznacza to obszar pomiędzy dolną i górną granicą wybuchowości (palności) – poza tym zakresem mieszanina jest zbyt "uboga" albo zbyt "bogata", aby płomień mógł się rozprzestrzeniać.

Odpowiedź "metanu" jest właściwa, ponieważ w górnictwie podziemnym to właśnie metan jest kluczowym gazem palnym odpowiedzialnym za zagrożenie wybuchowe w wyrobiskach. Z tego powodu w materiałach branżowych bardzo często spotyka się wykresy oraz charakterystyki odnoszące się właśnie do metanu i jego mieszanin z powietrzem.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują:

  • "wodoru" – wodór jest silnie palny i ma szeroki zakres palności, ale w typowych zadaniach i procedurach górnictwa podziemnego nie jest gazem charakterystycznym dla zagrożenia w wyrobiskach w takim stopniu jak metan. Wybór tej opcji bywa efektem ogólnego skojarzenia "wodór = wybuch".
  • "tlenku węgla" – tlenek węgla kojarzy się w kopalniach przede wszystkim z zagrożeniem toksycznym oraz wskaźnikiem procesów niepożądanych (np. pożarowych). Choć CO może być palny, w kontekście górnictwa podziemnego nie jest to "modelowy" wykres wybuchowości omawiany najczęściej.
  • "siarkowodoru" – siarkowodór jest głównie postrzegany jako gaz silnie toksyczny; w zadaniach egzaminacyjnych częściej sprawdza się jego wpływ na zdrowie i zasady postępowania niż identyfikację standardowego wykresu wybuchowości.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli pytanie dotyczy zagrożeń wybuchowych w kopalni podziemnej i pojawia się rozpoznawanie wykresu, najpierw sprawdź, czy nie jest to typowy materiał dotyczący metanu (najbardziej charakterystycznego dla tej branży gazu palnego).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To graficzne przedstawienie, w jakim zakresie stężeń gazu w powietrzu mieszanina może się zapalić i wybuchnąć. Najczęściej pokazuje obszar między dolną i górną granicą wybuchowości (palności), co pomaga ocenić ryzyko w warunkach pracy.
Metan jest jednym z kluczowych zagrożeń w górnictwie podziemnym, bo tworzy z powietrzem mieszaniny palne i wybuchowe. Dlatego prowadzi się pomiary stężenia, stosuje wentylację i procedury ograniczające ryzyko zapłonu.
Bo poniżej tej granicy mieszanina jest zbyt "uboga" w paliwo, aby płomień mógł się rozprzestrzeniać. W praktyce pomaga to zrozumieć, od jakich stężeń gazu zaczyna się realne ryzyko zapłonu i wybuchu.
To stężenie, powyżej którego mieszanina jest zbyt "bogata" w gaz i brakuje tlenu do podtrzymania spalania. W strefie powyżej górnej granicy ryzyko wybuchu zwykle spada, ale sytuacja nadal może być niebezpieczna (np. przy dopływie powietrza).
Najpewniejsza metoda to znać typowe zakresy palności/wybuchowości i kontekst branżowy. W górnictwie podziemnym najczęściej omawia się metan, więc na egzaminie warto sprawdzić, czy rysunek jest powiązany z zagrożeniem metanowym i pomiarami metanometrii.
Tlenek węgla może wykazywać palność w mieszaninie z powietrzem, ale w praktyce górniczej częściej traktuje się go jako zagrożenie toksyczne oraz wskaźnik niepożądanych procesów (np. pożarowych). Dlatego nie jest "typowym" gazem kojarzonym z wykresem wybuchowości w kopalniach.
Bo uczniowie kojarzą go z "niebezpiecznym gazem" i automatycznie przypisują do zagrożenia wybuchem. W rzeczywistości w wielu zadaniach zawodowych H2S jest przede wszystkim zagrożeniem toksycznym, więc kluczowe są objawy zatrucia i zasady ewakuacji.
Najczęstsze są: wybór odpowiedzi "z pierwszego skojarzenia" (np. wodór), pominięcie kontekstu górniczego (metan), oraz mylenie zagrożeń toksycznych z zagrożeniami wybuchowymi. Pomaga systematyka: gaz palny + powietrze + zakres stężeń = wykres wybuchowości.
Gdy stężenie metanu i dopływ tlenu tworzą mieszaninę w zakresie wybuchowości oraz pojawia się źródło zapłonu (iskra, gorąca powierzchnia). W praktyce ogranicza się to przez skuteczną wentylację, kontrolę urządzeń i stały monitoring stężeń.
Powtórz: pojęcie granic wybuchowości, znaczenie metanomierzy, podstawy wentylacji i typowe procedury profilaktyczne. Ćwicz rozpoznawanie wykresów i opisów sytuacji: kiedy mieszanina jest "uboga", "bogata" oraz kiedy wystarczy impuls zapłonu do inicjacji wybuchu.
info

Statystycznie 61% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Pozostałe gazy mają inny kontekst zagrożeń i charakterystyki."

Źródła:

  • PubChem (NIH): Methane (Compound Summary) – sekcje dot. właściwości i bezpieczeństwa, https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Methane (dostęp: 2026-03-01)
  • PubChem (NIH): Hydrogen (Compound Summary) – informacje o palności/bezpieczeństwie, https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Hydrogen (dostęp: 2026-03-01)
  • PubChem (NIH): Carbon monoxide (Compound Summary) – informacje o zagrożeniach i właściwościach, https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Carbon-monoxide (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z zakresu wentylacji kopalń i zagrożeń gazowych
  • Materiały szkoleniowe z BHP dla zagrożenia metanowego (kopalnie podziemne)
  • Karty charakterystyki (SDS) gazów: metan, wodór, tlenek węgla, siarkowodór

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego