KWALIFIKACJA MOT2 + MOT5 + MOT6 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 3.
Stal stosowana na łożyska toczne oznaczona jest symbolem
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Stal na łożyska toczne musi zapewniać wysoką twardość i odporność na zmęczenie kontaktowe po hartowaniu. Typowym, powszechnie rozpoznawalnym gatunkiem stali łożyskowej jest 100Cr6 (odpowiednik historycznie opisywany jako ŁH15). Pozostałe opcje to stale konstrukcyjne lub narzędziowe o innym przeznaczeniu.

Pełne wyjaśnienie:

Łożyska toczne (pierścienie i elementy toczne) pracują w warunkach bardzo wysokich nacisków kontaktowych oraz obciążeń zmęczeniowych. Materiał na łożyska musi więc po obróbce cieplnej uzyskiwać:

  • wysoką twardość i odporność na zużycie,
  • wysoką odporność na zmęczenie kontaktowe,
  • stabilność wymiarową oraz odpowiednią czystość metalurgiczną.

Takie wymagania spełnia typowa stal łożyskowa chromowa, powszechnie oznaczana jako 100Cr6 (często spotyka się też odniesienia do starszych oznaczeń, np. ŁH15). To właśnie ten gatunek jest klasycznym materiałem na łożyska toczne.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • HS18-0-1 (SW18) – to stal narzędziowa szybkotnąca. Jej typowym zastosowaniem są narzędzia skrawające pracujące w wysokich temperaturach. To inna grupa materiałowa i inne kryteria doboru niż dla łożysk.
  • C45 (Stal 45) – stal węglowa konstrukcyjna do ulepszania cieplnego, często używana na wały, sworznie, elementy maszyn. Może być hartowana/ulepszana, ale nie jest standardową stalą łożyskową pod kątem trwałości zmęczeniowej w kontakcie tocznym.
  • S185 (St0) – stal konstrukcyjna ogólnego przeznaczenia o niskiej wytrzymałości/umownej granicy plastyczności w porównaniu z materiałami na łożyska; stosuje się ją w konstrukcjach, a nie w precyzyjnych elementach łożyskowych.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy wśród odpowiedzi widzisz oznaczenie typu 100Cr6, kojarz je z łożyskami (stal chromowa do hartowania, typowy materiał pierścieni/elementów tocznych). Oznaczenia HS… zwykle kierują do stali narzędziowych, a C… oraz S… częściej do stali konstrukcyjnych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stal łożyskowa to gatunek stali przeznaczony na elementy łożysk (pierścienie, kulki/wałeczki), który po hartowaniu ma dużą twardość i wysoką odporność na zmęczenie kontaktowe. Stale konstrukcyjne (np. C45, S185) są dobierane głównie pod obciążenia statyczne/zmienne i nie są typowym materiałem łożysk.
W zadaniach najczęściej spotyka się oznaczenie 100Cr6 jako klasyczną stal łożyskową. Czasem pojawiają się też odniesienia do starszych nazw/oznaczeń (np. ŁH15), ale kluczowe jest skojarzenie: 100Cr6 = stal łożyskowa chromowa do hartowania.
100Cr6 jest stalą stopową (chromową) zaprojektowaną tak, by po obróbce cieplnej uzyskać wysoką twardość oraz bardzo dobrą odporność na zużycie i zmęczenie kontaktowe. Te cechy są kluczowe w pracy łożyska, gdzie występują duże naciski w styku i miliony cykli toczenia.
C45 to stal konstrukcyjna do ulepszania cieplnego. W praktyce może być używana na wały i elementy współpracujące z łożyskami, ale nie jest standardowym materiałem na pierścienie i elementy toczne łożysk, bo typowo nie zapewnia takiej trwałości zmęczeniowej w kontakcie tocznym jak stal łożyskowa 100Cr6.
HS18-0-1 oznacza stal narzędziową szybkotnącą (stosowaną np. na wiertła czy frezy), projektowaną pod pracę w podwyższonej temperaturze i odporność na zużycie przy skrawaniu. To inna klasa materiałów niż stale łożyskowe; w łożyskach kluczowe jest zmęczenie kontaktowe, a nie "szybkotność".
Najważniejsze są: wysoka twardość po hartowaniu, odporność na zużycie, odporność na zmęczenie kontaktowe oraz stabilność wymiarowa. Dodatkowo liczy się czystość metalurgiczna (mniej wtrąceń) i możliwość uzyskania odpowiedniej struktury po obróbce cieplnej.
Pomaga rozpoznawanie prefiksów i typowych symboli: HS zwykle oznacza stal szybkotnącą (narzędziową), S często wiąże się ze stalami konstrukcyjnymi ogólnego przeznaczenia, C to często stale węglowe konstrukcyjne, a 100Cr6 jest klasycznym przykładem stali łożyskowej.
W materiałoznawstwie spotyka się starsze nazwy i oznaczenia używane w literaturze lub w starszej dokumentacji. Na egzaminach mogą wystąpić jako dopowiedzenie w nawiasie. Warto kojarzyć je z nowszym oznaczeniem (tu: 100Cr6), aby poprawnie rozpoznać grupę stali i jej zastosowanie.
Najczęstsze są: mylenie stali narzędziowych z "lepszymi" stalami do wszystkiego, wybór znanego C45 jako odpowiedzi uniwersalnej oraz brak rozróżnienia, że łożyska wymagają specyficznej odporności zmęczeniowej w kontakcie tocznym, a nie tylko możliwości zahartowania.
Najskuteczniej działa nauka skojarzeniami: 100Cr6 → łożyska; HS… → narzędzia skrawające; C45 → wały/elementy maszyn; S… → konstrukcje. Rób krótkie fiszki (symbol → zastosowanie → grupa stali) i rozwiązuj testy, aż rozpoznawanie stanie się automatyczne.
info

Statystycznie 58% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Stal na łożyska toczne musi zapewniać wysoką twardość i odporność na zmęczenie kontaktowe po hartowaniu."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/100Cr6 - dostęp 2026-02-18
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/C45 - dostęp 2026-02-18
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Stal_szybkotn%C4%85ca - dostęp 2026-02-18

Materiały:

  • Podręcznik do materiałoznawstwa dla szkół technicznych (działy: stale stopowe, stale narzędziowe, stale specjalne)
  • Karty materiałowe/gatunkowe stali (tabele zastosowań gatunków)
  • Materiały producentów łożysk (opis wymagań materiałowych pierścieni i elementów tocznych)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego