KWALIFIKACJA MED2 - CZERWIEC 2023

Podział profilaktyki w stomatologii często obejmuje kryterium źródła działania (endogenna vs egzogenna) oraz sposobu realizacji (bierna vs czynna).

• Egzogenna dotyczy oddziaływań zewnętrznych, czyli takich, które działają w jamie ustnej przez kontakt z zębami i płytką bakteryjną. Typowym przykładem jest fluor dostarczany miejscowo w paście do zębów.
• Endogenna odnosi się do oddziaływań ogólnoustrojowych (systemowych), które wpływają na organizm "od wewnątrz", np. poprzez dostarczanie składników drogą ogólną. W praktyce kojarzy się to z sytuacjami, gdy substancja działa przez włączenie do ustroju, a nie przez bezpośredni kontakt z powierzchnią zęba.

Drugie kryterium to zaangażowanie osoby w działanie profilaktyczne:

• Czynna oznacza, że pacjent (lub personel) wykonuje działanie – w tym przypadku szczotkuje zęby i stosuje pastę zgodnie z zaleceniami. To wymaga aktywności, techniki i regularności.
• Bierna dotyczy sytuacji, w których efekt profilaktyczny uzyskuje się bez aktywnego wykonywania konkretnej czynności przez pacjenta lub bez konieczności stałego podtrzymywania zachowania (w zależności od przyjętej klasyfikacji w nauczaniu).

Dlatego odpowiedź "egzogenną czynną" pasuje do opisu: fluor z pasty działa miejscowo, a jednocześnie wymaga od pacjenta regularnego i prawidłowego stosowania. Odpowiedzi zawierające "endogenną" kierują uwagę na działanie ogólnoustrojowe, a "bierną" – na brak aktywności pacjenta, co nie odpowiada realiom szczotkowania zębów pastą.

W praktyce egzaminacyjnej warto zapamiętać prostą regułę: produkty do higieny domowej stosowane w jamie ustnej to zwykle profilaktyka egzogenna, a jeśli pacjent musi coś robić (np. szczotkować, nitkować), to jest to profilaktyka czynna.