KWALIFIKACJA ELM2 + ELM5 - CZERWIEC 2008

PYTANIE NR 17.
Superheterodynowy odbiornik radiowy AM ma częstotliwość pośrednią fp = 465 kHz. Jaka jest częstotliwość heterodyny przy odbiorze stacji nadającej na częstotliwości 963 kHz?
Ilustracja przedstawia wzór matematyczny związany z elektroniką, a konkretnie z superheterodynowym odbiornikiem radiowym AM.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W superheterodynie AM (wtrysk górny) zachodzi zależność
fp = fh − fs, więc fh = fp + fs. Po podstawieniu: fh = 465 kHz + 963 kHz = 1428 kHz. Pozostałe odpowiedzi to pomylenie heterodyny z fs lub fp albo błędne odejmowanie zamiast dodawania.

Pełne wyjaśnienie:

W odbiorniku superheterodynowym sygnał odbierany o częstotliwości fs jest mieszany w mieszaczu z sygnałem generatora lokalnego, czyli heterodyny fh. Na wyjściu mieszacza powstają składowe o częstotliwościach będących sumą i różnicą, a tor pośredniej częstotliwości jest zestrojony na stałą częstotliwość pośrednią fp.

W tym zadaniu obowiązuje wariant wtrysku górnego (heterodyna ma częstotliwość wyższą od odbieranej stacji), co opisuje zależność:
fp = fh − fs.
Stąd po przekształceniu otrzymujemy:
fh = fp + fs.

Podstawiamy dane:

  • fp = 465 kHz
  • fs = 963 kHz

Obliczenie:

fh = 465 kHz + 963 kHz = 1428 kHz.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • 963 kHz – to częstotliwość odbieranej stacji fs. Heterodyna w superheterodynie zasadniczo nie jest równa częstotliwości stacji (musi się różnić o fp).
  • 498 kHz – to wynik odejmowania 963 − 465. Taka różnica mogłaby odpowiadać innemu założeniu (np. innemu zapisowi relacji), ale przy podanym wzorze fp = fh − fs prowadzi do błędu znaku; przy wtrysku górnym należy dodać fp do fs.
  • 465 kHz – to częstotliwość pośrednia fp, zwykle stała w odbiornikach AM. Nie jest to częstotliwość heterodyny, tylko częstotliwość, na którą zestrojony jest filtr/wzmacniacz p.cz.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze najpierw ustal, czy chodzi o wtrysk górny czy dolny (czyli czy fh jest większe czy mniejsze od fs), a dopiero potem podstawiaj liczby do właściwej zależności.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Częstotliwość pośrednia to stała częstotliwość, na którą po przemianie w mieszaczu sprowadza się sygnał odbieranej stacji. Dzięki temu wzmacniacz i filtry p.cz. mogą być zoptymalizowane dla jednej wartości, co poprawia selektywność i czułość odbiornika.
Heterodyna (generator lokalny) wytwarza sygnał o częstotliwości fh, który jest mieszany z sygnałem stacji fs. W wyniku mieszania powstają składowe o częstotliwościach sumy i różnicy. Odbiornik wybiera tę składową, która daje częstotliwość pośrednią fp.
Dla wtrysku górnego (gdy fh > fs) stosuje się zależność fp = fh − fs. Po przekształceniu otrzymujesz fh = fp + fs. Wystarczy dodać częstotliwość pośrednią do częstotliwości odbieranej stacji.
Najczęstszy powód to automatyczne kojarzenie "różnicy częstotliwości" z odejmowaniem bez sprawdzenia, czy wtrysk jest górny czy dolny. W praktyce decyduje przyjęta relacja między fp, fh i fs oraz to, która częstotliwość ma być większa.
Zwykle nie. W superheterodynie heterodyna musi różnić się od częstotliwości stacji o wartość częstotliwości pośredniej, aby po wymieszaniu otrzymać stałe fp. Równość fh = fs nie dawałaby użytecznej przemiany na p.cz. zgodnie z założeniem odbiornika.
Wtrysk górny oznacza, że heterodyna ma częstotliwość większą od stacji: fh > fs, a wtedy często zapisuje się fp = fh − fs. Wtrysk dolny ma fh < fs i relacja bywa zapisywana jako fp = fs − fh. W zadaniu decyduje podany wzór lub opis.
fs to częstotliwość sygnału stacji (wejściowa), fh to częstotliwość heterodyny (generatora lokalnego), a fp to częstotliwość pośrednia wybierana przez filtr/wzmacniacz p.cz. Poprawne przypisanie symboli jest kluczowe, bo zmiana liter odwraca działanie.
Typowe błędy to: podstawienie złej częstotliwości pod symbol (np. zamiana fp z fs), błędne przekształcenie równania (np. fh = fs − fp), oraz nieuwzględnienie warunku wtrysku górnego. Warto zawsze sprawdzić, czy wynik ma sens: fh powinno wyjść większe od fs.
Liczenie heterodyny przydaje się przy strojeniu i diagnostyce odbiorników: gdy stacja nie jest odbierana, heterodyna może być rozstrojona lub niestabilna. Znając fs i fp można wyznaczyć oczekiwane fh i sprawdzić ją np. częstotliwościomierzem lub sondą w.cz.
Naucz się dwóch wariantów zależności (wtrysk górny i dolny), ćwicz szybkie przekształcanie równań oraz kontrolę sensowności wyniku (czy fh jest większe/mniejsze od fs). Warto też kojarzyć rolę p.cz. jako stałej wartości w torze filtrów i wzmacniacza.
info

Statystycznie 68% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "W superheterodynie AM (wtrysk górny) zachodzi zależnośćfp = fh − fs, więc fh = fp + fs."

Źródła:

  • Wikipedia: "Odbiornik superheterodynowy" (Superheterodyne receiver) – opis zasady mieszania i roli heterodyny, https://pl.wikipedia.org/wiki/Odbiornik_superheterodynowy (dostęp: 2026-02-24)
  • Wikipedia: "Częstotliwość pośrednia" – definicja i rola fp w odbiornikach, https://pl.wikipedia.org/wiki/Cz%C4%99stotliwo%C5%9B%C4%87_po%C5%9Brednia (dostęp: 2026-02-24)
  • The ARRL Handbook for Radio Communications, rozdziały dotyczące odbiorników superheterodynowych i mieszaczy (najnowsze wydanie dostępne w sprzedaży; weryfikacja pojęć: IF, local oscillator, mixing)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z techniki radiowej (superheterodyna, mieszacze, p.cz.)
  • Notatki z podstaw elektroniki analogowej: generatory, filtry, wzmacniacze
  • Zadania rachunkowe z przemiany częstotliwości (wtrysk górny i dolny)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego