Kwalifikacje w Zawodzie - Testy zawodowe online | Egzaminy Zawodowe

KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2011



PYTANIE NR 14.
Surowiec odpowiednio rozdrobniony umieścić w infuzorce i zalać przepisaną ilością wody o temperaturze pokojowej. Starannie wymieszać, przykryć, umieścić we wrzącej łaźni wodnej i ogrzewać przez 30 min. w temperaturze 90° C

Przepis ten dotyczy wykonania
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Opis wskazuje na odwar:
surowiec rozdrobniony zalewa się wodą o temperaturze pokojowej, następnie ogrzewa w infuzorce umieszczonej we wrzącej łaźni wodnej przez 30 minut w temp. ok. 90°C. Napar zalewa się wrzątkiem i ogrzewa krócej, a macerat w ogóle nie jest ogrzewany.

Pełne wyjaśnienie:

Przepis opisuje technologię sporządzania odwaru (decoctum), czyli wodnego wyciągu z surowca roślinnego przygotowywanego z użyciem dłuższego ogrzewania. Kluczowe elementy rozpoznawcze to:

  • zalanie surowca wodą o temperaturze pokojowej (nie wrzątkiem),
  • umieszczenie naczynia (infuzorki) we wrzącej łaźni wodnej,
  • ogrzewanie przez 30 minut w temperaturze około 90°C (powyżej 90°C).

Dlaczego to jest odwar? Odwary stosuje się typowo do surowców twardszych (np. korzenie, kora), gdy do uzyskania wyciągu potrzebna jest dłuższa obróbka cieplna, a substancje czynne nie są szczególnie wrażliwe na temperaturę. Charakterystyczne jest to, że surowiec najpierw kontaktuje się z wodą chłodniejszą (pokojową), a dopiero potem całość jest ogrzewana w łaźni wodnej przez 30 minut.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Napar przygotowuje się inaczej: surowiec zwykle zalewa się wrzącą wodą (około 100°C) i ogrzewa krócej (typowo 15 minut), często z dodatkowym czasem odstawienia. Już sam sposób zalania (wrzątek vs temperatura pokojowa) odróżnia napar od odwaru.
  • Macerat (choć nie występuje wśród odpowiedzi) to metoda "na zimno": surowiec zalewa się zimną wodą i pozostawia bez ogrzewania. Opis zawiera etap ogrzewania w łaźni wodnej, więc nie pasuje do maceracji.
  • Syrop to postać leku oparta na roztworze cukru (zwykle o dużym stężeniu) lub odpowiednim podłożu; nie jest to po prostu wyciąg wodny przygotowywany w infuzorce według parametrów odwaru.
  • Ekstrakt (wyciąg gęsty/suchy) to inna postać i inny cel technologiczny: prowadzi się proces tak, by uzyskać produkt bardziej zagęszczony, a nie gotowy wyciąg wodny typu odwar.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w opisie widzisz "woda o temperaturze pokojowej + 30 min w łaźni wodnej około 90°C", najczęściej chodzi o odwar. Jeśli jest "zalanie wrzątkiem" i krótsze ogrzewanie – myśl o naparze.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Co to jest odwar i kiedy się go wykonuje w aptece?
Odwar to wodny wyciąg z surowca roślinnego przygotowywany przez ogrzewanie w łaźni wodnej przez dłuższy czas (typowo ok. 30 min). Stosuje się go zwłaszcza do surowców twardych (np. kora, korzenie), gdy krótkie parzenie nie jest wystarczające.
Jak rozpoznać w opisie recepty, że chodzi o odwar, a nie o napar?
Najmocniejszą wskazówką jest woda o temperaturze pokojowej na początku oraz ogrzewanie ok. 30 min w łaźni wodnej w temp. ok. 90°C. Napar zwykle zaczyna się od zalania wrzątkiem i ma krótsze ogrzewanie oraz etap odstawienia.
Dlaczego odwar ogrzewa się w łaźni wodnej, a nie bezpośrednio na palniku?
Łaźnia wodna zapewnia łagodniejsze i bardziej kontrolowane ogrzewanie, ogranicza ryzyko przypalenia oraz ułatwia utrzymanie stabilnej temperatury procesu. W recepturze aptecznej chodzi o powtarzalność i bezpieczeństwo wykonania oraz jakość otrzymanego wyciągu.
Jakie znaczenie ma temperatura około 90°C przy wykonywaniu odwaru?
Temperatura około 90°C (powyżej 90°C) pozwala efektywnie ekstrahować składniki z surowca, ale nie musi oznaczać wrzenia w naczyniu. To ważne na egzaminie: "wrząca łaźnia wodna" ogrzewa naczynie, a w samym naczyniu utrzymuje się ok. 90°C przez wskazany czas.
Co to jest infuzorka i do czego służy w recepturze aptecznej?
Infuzorka to naczynie używane do sporządzania wyciągów wodnych (np. naparów i odwarów) w kontrolowanych warunkach. Ułatwia mieszanie, przykrycie i ogrzewanie w łaźni wodnej oraz ogranicza straty (np. przez nadmierne odparowanie).
Czy macerat wymaga ogrzewania w łaźni wodnej?
Nie. Macerat wykonuje się metodą "na zimno": surowiec zalewa się zimną wodą i pozostawia w temperaturze pokojowej przez określony czas, bez ogrzewania. Jeśli w opisie jest etap łaźni wodnej i kilkadziesiąt minut ogrzewania, to nie jest maceracja.
Dlaczego napar zwykle zalewa się wrzącą wodą, a odwar wodą pokojową?
To różne technologie. W naparze szybkie zalanie wrzątkiem ma "wypłukać" składniki w krótszym czasie, często z surowców mniej twardych. W odwarze zaczyna się od wody chłodniejszej, a potem prowadzi dłuższe ogrzewanie, co lepiej sprawdza się przy surowcach twardych.
Jakie błędy najczęściej popełnia się przy odróżnianiu odwaru i naparu na egzaminie?
Najczęstsze pomyłki to: ignorowanie sposobu zalania (pokojowa vs wrzątek), mylenie temperatury procesu (ok. 90°C) z wrzeniem (100°C) oraz wybór "naparu" tylko dlatego, że pojawia się łaźnia wodna. Trzeba analizować cały opis, nie pojedynczy szczegół.
Jakie surowce roślinne są typowe dla odwarów?
Dla odwarów typowe są surowce twarde i trudniej ekstrahowalne, np. kora i korzenie. W praktyce dobór zależy też od stabilności składników czynnych w podwyższonej temperaturze. Na egzaminie ważniejsze jest rozpoznanie technologii niż zapamiętywanie wielu przykładów.
Jak odpowiadać na pytania o wyciągi wodne, gdy opis jest długi?
Warto szukać "słów-kluczy": temperatura wody przy zalaniu, czas ogrzewania oraz informacja o łaźni wodnej i przykryciu. Następnie porównać to z typowymi schematami: napar (wrzątek, krócej) vs odwar (woda pokojowa, ok. 30 min, ok. 90°C).
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 54% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że opis wskazuje na odwar:surowiec rozdrobniony zalewa się wodą o temperaturze pokojowej, następnie ogrzewa w infuzorce umieszczonej we wrzącej łaźni wodnej przez 30 minut w temp.

Źródła:

  • Jachowicz R., "Farmacja praktyczna", PZWL, wyd. 2016, dział: receptura apteczna / wyciągi wodne (napary i odwary).
  • Gajewska M., Sznitowska M., "Podstawy receptury aptecznej", wyd. 2018, rozdział: wyciągi z surowców roślinnych (napary, odwary, maceraty).
  • Receptura.pl – artykuł/hasło dotyczące sporządzania odwarów (decocta): https://www.receptura.pl/ (należy odszukać podstronę tematyczną "odwary/decocta") – dostęp 2026-02-18.

Materiały:

  • Podręczniki z receptury aptecznej (rozdziały o wyciągach wodnych: napary, odwary, maceraty)
  • Skrypty uczelniane z technologii postaci leku dotyczące wyciągów z surowców roślinnych
  • Materiały PTSF / opracowania szkoleniowe dla techników (dział: receptura apteczna)
Zobacz też:

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego