KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2012

PYTANIE NR 3.
Symbol graficzny na rysunku przedstawia cewkę przekaźnika
Ilustracja przedstawia symbol graficzny cewki przekaźnika, który jest używany w kontekście egzaminu zawodowego dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Cewka przekaźnika "działającego ze zwłoką przy wzbudzeniu" oznacza, że po podaniu napięcia na cewkę zadziałanie styków następuje dopiero po upływie nastawionego czasu. To odróżnia ją od przekaźnika "szybkiego" (bez zwłoki), "polaryzowanego" (zależnego od biegunowości) i "z blokadą mechaniczną" (z zatrzaskiem).

Pełne wyjaśnienie:

Odpowiedź "działającego ze zwłoką przy wzbudzeniu" opisuje przekaźnik czasowy, w którym opóźnienie występuje przy załączeniu (czyli po pojawieniu się sygnału wzbudzającego na cewce). W praktyce oznacza to, że po podaniu napięcia na cewkę przekaźnik nie przełącza styków natychmiast, lecz dopiero po upływie ustalonego czasu. Takie rozwiązanie wykorzystuje się m.in. do realizacji sekwencji startowych, opóźnionego zezwolenia, filtracji krótkich zakłóceń lub wymuszenia kolejności zadziałań elementów automatyki.

Odpowiedź "szybkiego" jest nieprawidłowa, ponieważ przekaźnik szybki nie ma funkcji czasowej – zadziała praktycznie od razu po osiągnięciu warunków wzbudzenia. Jeśli na symbolu występuje informacja o zwłoce, to nie jest to przekaźnik szybki.

Odpowiedź "polaryzowanego" jest błędna, bo przekaźnik polaryzowany charakteryzuje się zależnością działania od biegunowości (często spotykane w określonych obwodach prądu stałego). Sama polaryzacja nie jest równoznaczna z opóźnieniem czasowym; to inna cecha funkcjonalna i zwykle ma inne oznaczenie na schemacie.

Odpowiedź "z blokadą mechaniczną" także nie pasuje: blokada (zatrzask) oznacza mechanizm podtrzymania położenia, np. pozostawanie w stanie przełączonym po zaniku sygnału lub wymaganie mechanicznego/oddzielnego sygnału do odblokowania. Jest to cecha konstrukcyjna, a nie funkcja "zwłoki przy wzbudzeniu".

Wskazówka egzaminacyjna: przy symbolach przekaźników rozdzielaj cechy czasowe (zwłoka przy wzbudzeniu/zwłoka przy opadaniu) od cech zasilania i budowy (polaryzacja, blokada). Najpierw ustal, czy symbol informuje o funkcji czasowej, a dopiero potem rozważ pozostałe własności.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zwłoka przy wzbudzeniu oznacza, że po podaniu napięcia/impulsu na cewkę przekaźnika styki nie przełączają się od razu, tylko dopiero po upływie ustawionego czasu. To typowa funkcja przekaźnika czasowego używana do opóźnionego startu lub sekwencji załączeń.
Przekaźnik czasowy ma w symbolu informację o funkcji czasowej (opóźnienie przy załączeniu lub wyłączeniu). Przekaźnik szybki nie ma oznaczeń czasu i działa bez zamierzonej zwłoki. Na egzaminie szukaj elementów wskazujących "czas" działania.
Opóźnienie pozwala uporządkować kolejność zdarzeń (np. uruchomienie wentylacji przed otwarciem zaworu), ograniczyć fałszywe zadziałania od krótkich zakłóceń oraz zapewnić bezpieczne sekwencje rozruchu i postoju. To zwiększa niezawodność i bezpieczeństwo sterowania.
Przekaźnik polaryzowany to taki, którego zadziałanie zależy od biegunowości zasilania (najczęściej w obwodach prądu stałego). Ma to znaczenie tam, gdzie kierunek prądu niesie informację lub gdzie wymagana jest określona reakcja na zmianę polaryzacji, niezależnie od funkcji czasowych.
Blokada mechaniczna (zatrzask) to rozwiązanie konstrukcyjne, które utrzymuje stan elementu albo uniemożliwia określone przełączenia bez dodatkowej czynności/warunku. Nie jest to to samo co opóźnienie czasowe; dotyczy raczej "podtrzymania" lub fizycznego ryglowania mechanizmu.
Najczęściej myli się funkcje czasowe z cechami budowy (polaryzacja, blokada) oraz zakłada się, że przekaźnik "zawsze" działa natychmiast. Błąd powoduje też pomijanie szczegółów symbolu i wybieranie odpowiedzi na podstawie skojarzeń, a nie analizy oznaczenia.
Nie. Zwłoka przy wzbudzeniu dotyczy opóźnienia po podaniu sygnału na cewkę (załączenie po czasie). Zwłoka przy opadaniu dotyczy opóźnienia po zaniku sygnału (wyłączenie po czasie). Na schematach są to różne funkcje i mogą prowadzić do innych skutków w układzie sterowania.
W praktyce porównuje się moment podania sygnału sterującego na cewkę z momentem przełączenia styków (np. pomiarem napięcia na wyjściu lub obserwacją kontrolki). Jeśli przełączenie następuje po zauważalnym czasie zgodnym z nastawą, jest to opóźnienie przy wzbudzeniu.
Typowo są to styczniki, elektrozawory, sygnalizatory, czujniki (np. detektory), przekaźniki pośredniczące i moduły bezpieczeństwa. Przekaźnik czasowy może opóźniać podanie zezwolenia, wymuszać kolejność zadziałania lub tworzyć przerwy czasowe w logice sterowania.
Ćwicz czytanie schematów: rozpoznawaj cewki, styki i oznaczenia funkcji (czas, polaryzacja, blokady). Rób krótkie fiszki z typowych symboli i sprawdzaj je w dokumentacji urządzeń automatyki. Na egzaminie analizuj detale symbolu, a nie tylko ogólny kształt.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 53% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Cewka przekaźnika "działającego ze zwłoką przy wzbudzeniu" oznacza, że po podaniu napięcia na cewkę zadziałanie styków następuje dopiero po upływie nastawionego czasu."

Źródła:

  • IEC 60617, Graphical symbols for diagrams (baza symboli i zasady oznaczeń) – dostęp ogólny, stan na 2026-02-27
  • PN-EN 61082 (przygotowanie dokumentów elektrotechnicznych) – wymagania dotyczące schematów i dokumentacji, stan na 2026-02-27

Materiały:

  • Normy/opracowania dotyczące symboli graficznych na schematach elektrycznych
  • Podręczniki z elektrotechniki i automatyki (dział: przekaźniki i styczniki)
  • Ćwiczenia z czytania schematów sterowania (układy czasowe, blokady, polaryzacja)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego