KWALIFIKACJA ELE2 - WRZESIEŃ 2014

PYTANIE NR 3.
Symbolem X na rysunku oznaczono
Ilustracja przedstawia schematyczny rysunek elementu elektrycznego, najprawdopodobniej silnika elektrycznego, z oznaczeniem
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Komutator to segmentowany element na wirniku (tworniku), współpracujący ze szczotkami i służący do przełączania połączeń uzwojeń twornika. Uzwojenie twornika i uzwojenie kompensacyjne są uzwojeniami (przewodami w żłobkach), a szczotki są elementem stykowym dociskanym do komutatora.

Pełne wyjaśnienie:

W maszynach komutatorowych (np. silnikach/prądnicach prądu stałego) komutator jest charakterystycznym, łatwym do odróżnienia elementem mechaniczo-elektrycznym. Ma postać pierścienia z wielu segmentów (lameli) osadzonych na wirniku i połączonych z uzwojeniem twornika. Jego rola polega na zapewnieniu prawidłowej komutacji, czyli przełączaniu połączeń cewek tak, aby na zaciskach (lub w obwodzie wirnika) zachować wymagany kierunek prądu/momentu.

Odpowiedź "komutator." jest poprawna, ponieważ to właśnie komutator jest elementem, do którego przylegają szczotki i który na rysunkach maszyn DC często jest oznaczany w sposób wyróżniający (np. jako walec/pierścień na końcu wirnika).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne:

  • "uzwojenie twornika." – to przewody/cewki umieszczone w żłobkach twornika; na rysunku zwykle przedstawia się je jako uzwojenie na pakiecie blach, a nie jako segmentowany pierścień stykowy.
  • "uzwojenie kompensacyjne." – jest uzwojeniem pomocniczym (w określonych konstrukcjach), umieszczanym w biegunach lub elementach magnetycznych w celu poprawy komutacji i zmniejszenia reakcji twornika; nie jest elementem stykowym.
  • "szczotki." – szczotki to elementy dociskane do komutatora (grafitowe lub węglowe), zwykle znajdują się w szczotkotrzymaczu. Jeśli na rysunku widoczny jest element segmentowany, to jest to komutator, a nie szczotki.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na schemacie/rysunku widzisz parę "element dociskany" + "pierścień segmentowany", to najczęściej są to odpowiednio szczotki i komutator. Uzwojenia rozpoznaje się po ich położeniu w żłobkach i sposobie prowadzenia przewodów.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Komutator to segmentowany pierścień na wirniku (tworniku), połączony z uzwojeniem twornika. Współpracuje ze szczotkami i przełącza połączenia cewek podczas obrotu, aby utrzymać właściwy kierunek prądu i momentu.
Zwykle ma postać walca/pierścienia z wyraźnymi segmentami (lamelami) umieszczonego na końcu wirnika. Często obok niego zaznacza się szczotki dociskane do powierzchni komutatora.
Szczotki są elementem stykowym (dociskanym), który doprowadza prąd do części wirującej. Komutator jest elementem obracającym się wraz z wirnikiem i ma segmenty połączone z uzwojeniem. Te dwa elementy współpracują, ale pełnią różne funkcje.
Uzwojenie twornika to cewki/przewody umieszczone w żłobkach twornika (wirnika), w których indukuje się SEM lub przez które płynie prąd wytwarzający moment. Jest elektrycznie połączone z segmentami komutatora.
Uzwojenie kompensacyjne (w konstrukcjach, które je mają) pomaga ograniczać skutki reakcji twornika i poprawiać warunki komutacji, co zmniejsza iskrzenie na szczotkach. Nie jest elementem stykowym i nie wygląda jak pierścień segmentowany.
Iskrzenie może pojawić się m.in. przy złej komutacji, zabrudzonym lub zużytym komutatorze, niewłaściwym docisku szczotek, złym doborze materiału szczotek albo przy uszkodzeniach uzwojeń. W praktyce wymaga to kontroli stanu komutatora i szczotek.
Typowe problemy to zabrudzenie i nadpalenia, rowkowanie, nierówna powierzchnia, poluzowanie segmentów, zwarcia między lamelami oraz zużycie wynikające z pracy szczotek. Objawem bywa wzrost iskrzenia i spadek sprawności pracy silnika.
Uzwojenie twornika jest związane z wirnikiem i łączy się z komutatorem. Uzwojenia pomocnicze (np. kompensacyjne, bocznikowe, szeregowe) są zwykle na stojanie lub w biegunach. Kluczowe jest położenie oraz sposób połączeń z komutatorem i zaciskami.
Nie. Komutator jest typowy dla maszyn komutatorowych (np. silników prądu stałego, niektórych silników uniwersalnych). W silnikach indukcyjnych nie ma komutatora ani szczotek do zasilania wirnika w standardowej konstrukcji klatkowej.
Ucz się na przekrojach i rysunkach: podpisuj elementy (komutator, szczotki, twornik, stojan). Porównuj cechy: co jest wirujące, co jest stykowe, co jest uzwojeniem. Pomaga też powtarzanie typowych awarii i funkcji każdego elementu.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 43% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Komutator to segmentowany element na wirniku (tworniku), współpracujący ze szczotkami i służący do przełączania połączeń uzwojeń twornika."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Komutator - dostęp 2026-03-02
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_pr%C4%85du_sta%C5%82ego - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z podstaw maszyn elektrycznych (dział: maszyny komutatorowe)
  • Instrukcje serwisowe (DTR) silników komutatorowych – rozdziały o budowie i konserwacji
  • Materiał ilustracyjny: przekroje silnika prądu stałego z opisanymi elementami (komutator, szczotki, twornik)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego