KWALIFIKACJA PGF4 + PGF5 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 28.
Szewcem nazywa się wiersz akapitowy (pierwszy wiersz akapitu), który
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W typografii szewc to błąd składu polegający na pozostawieniu pierwszego wiersza akapitu na końcu łamu/kolumny. Taki "osamotniony" wiersz pogarsza rytm czytania i estetykę składu, dlatego w praktyce DTP dąży się do jego eliminacji ustawieniami akapitu.

Pełne wyjaśnienie:

Szewc to nazwa błędu składu z grupy problemów łamania akapitów. Dotyczy sytuacji, gdy pierwszy wiersz akapitu zostaje "oderwany" od reszty akapitu i pozostaje na końcu łamu (np. na dole kolumny), a dalsza część akapitu przechodzi na następny łam/kolumnę/stronę. Taki układ jest niepożądany, bo osłabia spójność wizualną akapitu i utrudnia odbiór tekstu.

Dlaczego poprawna jest odpowiedź:
"został pozostawiony na końcu łamu" — to dokładnie opisuje pozycję pierwszego wiersza akapitu, który występuje samotnie na dole kolumny.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne:

  • "całkowicie wypełnia kolumnę" — to może opisywać zwykłe złożenie tekstu bez odniesienia do osamotnionego pierwszego wiersza akapitu; nie definiuje zjawiska szewca.
  • "jest złożony inną odmianą czcionki" — zmiana kroju/odmiany (np. kursywa, bold) dotyczy formatowania, a nie błędu łamania akapitu wynikającego z podziału między łamami.
  • "posiada mniej niż 12 znaków" — liczba znaków może być kryterium kontroli "bękartów" w innym znaczeniu (krótki ostatni wiersz), ale nie jest definicją szewca rozumianego jako pierwszy wiersz akapitu na końcu łamu.

Wskazówka egzaminacyjna: zapamiętaj, że w pytaniu kluczowe są dwa elementy: który wiersz akapitu (pierwszy czy ostatni) oraz gdzie leży w łamie (początek czy koniec). To pozwala odróżniać terminy z tej samej grupy błędów składu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Szewc to błąd składu, gdy pierwszy wiersz akapitu zostaje samotnie na końcu łamu/kolumny, a reszta akapitu przechodzi na następny łam. Taki podział pogarsza estetykę i czytelność, więc w DTP zwykle się go eliminuje.
Rozróżniaj dwa kryteria: który wiersz i gdzie leży. Szewc dotyczy pierwszego wiersza akapitu na końcu łamu. Bękart odnosi się do przeciwnej sytuacji z pojedynczym wierszem akapitu przy granicy łamu.
Szewc rozrywa wizualną całość akapitu: czytelnik widzi jeden wiersz, po czym musi przenieść wzrok do następnej kolumny/strony. Zmniejsza to płynność czytania i zaburza rytm składu. W publikacjach profesjonalnych unika się tego przez korektę łamania.
Najczęściej używa się opcji akapitu typu Keep Options (kontrola wdów i sierot): wymuszenie minimalnej liczby wierszy akapitu na końcu i początku łamu. Dodatkowo pomaga korekta podziałów wyrazów, drobna zmiana szerokości kolumny lub odstępów, by akapit przełamał się inaczej.
Tak, zwłaszcza gdy podpisy, leady lub krótkie akapity są łamane między kolumnami. Nawet 1–2 wiersze mogą zostać "oderwane" od reszty bloku tekstu. W praktyce warto dla takich elementów ustawić inne style akapitowe lub silniejsze reguły "keep together".
Pomagają reguły utrzymania wierszy razem: minimalna liczba wierszy akapitu na końcu/początku łamu, zakaz pozostawienia pojedynczego wiersza, a czasem opcja Keep with next dla nagłówków. Kluczowe jest testowanie po każdej większej zmianie tekstu lub layoutu.
Zasadniczo dąży się do eliminacji, ale czasem kompromis jest konieczny: gdy usunięcie szewca powoduje gorsze problemy (np. duże dziury w justowaniu, kaskadę przełamań na wielu stronach). Wtedy decyzja zależy od hierarchii błędów i standardu publikacji.
Nie, definicja szewca odnosi się do położenia pierwszego wiersza akapitu w łamie, a nie do długości wiersza. Kryteria typu "mniej niż X znaków" bywają stosowane do wykrywania zbyt krótkich wierszy (np. w końcówkach akapitów), ale to inny problem niż szewc.
W korekcie przejrzyj granice łamów (dół kolumn/stron) i szukaj akapitów, w których na dole zostaje tylko pierwszy wiersz, a dalsza część przechodzi dalej. Pomaga włączenie podglądu znaków ukrytych i kontrola stylów akapitowych na końcach łamów.
Ucz się parami pojęć i zawsze dopisuj krótką regułę: "który wiersz + gdzie w łamie". Zrób własną ściągę z przykładami (1–2 zdania tekstu i miejsce przełamania). W zadaniach testowych zwracaj uwagę na słowa: pierwszy/ostatni oraz początek/koniec łamu.
info

Około 53% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że w typografii szewc to błąd składu polegający na pozostawieniu pierwszego wiersza akapitu na końcu łamu/kolumny.

Źródła:

  • Wikipedia (pl): https://pl.wikipedia.org/wiki/Wdowa_i_sierota_(typografia) - dostęp 2026-02-18
  • Adobe InDesign User Guide: "Keep Options" (widows/orphans) https://helpx.adobe.com/indesign/using/paragraph-formatting.html - dostęp 2026-02-18
  • Serif Affinity Publisher Help: widows/orphans/keep lines together https://affinity.help/publisher2/en-US.lproj/index.html?page=pages/Text/widowsOrphans.html - dostęp 2026-02-18

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw typografii i składu publikacji (rozdziały o łamaniu akapitów i błędach składu)
  • Dokumentacja programu do składu (InDesign/Affinity/Quark) — sekcje o widows/orphans i opcjach akapitu
  • Ćwiczenia praktyczne: analiza gotowych łamów i zaznaczanie miejsc występowania "szewca" oraz "bękarta"

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego